Advies: maak werk bij asielzoekers en statushouders vanaf begin hoofddoel

Om immigranten meer en sneller aan het werk te krijgen, moet arbeid al kort na hun komst centraal komen te staan. Bijvoorbeeld door met een 'talentscan' gelijk in kaart te brengen wat de ambities en talenten van deze 'nieuwkomers' zijn. Om mensen beter te begeleiden naar (passend) werk, moeten gemeenten daarvoor een wettelijke verantwoordelijkheid krijgen, adviseert de Sociaal-Economische Raad (SER) aan het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Met nieuwkomers bedoelt de SER asielzoekers, statushouders en gevluchte Oekraïners. "Werk geeft voldoening en eigenwaarde. Nieuwkomers hebben talenten. Zij kunnen en willen werken", zei minister Aartsen van Werk en Participatie afgelopen juni. Hij wil dat de komende vier jaar 75.000 meer statushouders en asielzoekers die grote kans hebben hier te mogen blijven, aan het werk gaan. Wachten en verhuizingen Het lukt de politiek nog niet om dit probleem aan te pakken. Begin dit jaar concludeerde de Algemene Rekenkamer nog dat Nederland er nauwelijks in slaagt om statushouders aan het werk te krijgen in sectoren met grote personeelstekorten. Ook CBS-cijfers over de arbeidsparticipatie van statushouders laten dat zien. Zo heeft 57 procent van hen acht jaar na het verkrijgen van hun verblijfsstatus betaald werk. Dat is fors lager dan de gemiddelde arbeidsparticipatie in Nederland (81 procent). Ook werken veel nieuwkomers onder hun niveau van opleiding en ervaring, zegt de SER. De problemen komen volgens de adviesraad mede door de manier waarop asielopvang is georganiseerd: met veel wachten en vaak meerdere verhuizingen. Ook is de inburgering nu moeilijk te combineren met werk. "Nu hebben mensen vaak overdag taallessen, ook met reistijd. In de praktijk is dat al snel moeilijk te combineren met werk", zegt een SER-woordvoerder. "Je moet het meer integreren, en misschien ook de focus omdraaien. Wij vinden: mensen moeten kunnen werken of een opleiding volgen, en de vraag is hoe je taal en inburgering daaromheen kunt organiseren." Veilige landen Asielzoekers in Nederland die willen werken, moeten zelf werk zoeken. Het COA geeft wel advies, maar bemiddelt niet. En dat moet anders, zegt de SER. Gemeenten moeten daarom een duidelijke wettelijke taak en structureel geld krijgen om nieuwkomers direct te begeleiden naar werk en participatie, aldus de adviesraad. Sinds nieuwe regels zijn ingegaan, mag een asielzoeker vanaf drie maanden na aanvraag werken. Eerder was dit zes maanden. Voor mensen met een kleine kans op een asielvergunning geldt dit niet. Mensen uit bijvoorbeeld zogeheten veilige landen mogen door de nieuwe regels helemaal niet meer werken. Techniek en zorg De raad pleit niet alleen voor een eerder gesprek met nieuwkomers over talenten en ambitie, maar ook voor een "voortvarende asielprocedure en tijdige zekerheid over huisvesting". Dat is omdat de huidige onzekerheid werkgevers en nieuwkomers tegenhoudt om te investeren. Volgens de SER moeten landelijke werkgevers- en werknemersorganisaties daarnaast de taak op zich nemen om concrete afspraken te maken met sectoren met grote personeelstekorten, zoals de techniek of zorg. Gemeenten In het advies is een grote rol weggelegd voor gemeenten: zij moeten behalve statushouders ook asielzoekers en Oekraïners gaan begeleiden naar werk. Maar hebben zij daar de ruimte voor? "Gemeenten kunnen dit alleen als er genoeg capaciteit is. Daar pleiten we dan ook voor", zegt de SER-woordvoerder. De ambitie van minister Aartsen om binnen vier jaar 75.000 nieuwkomers aan het werk te hebben, moet niet het enige doel zijn, zegt de SER. "Het gaat niet alleen om werk maar ook werk op niveau. We kennen de verhalen van een arts die werkt als flitsbezorger. Dat is een even groot probleem."