Box 3 uitgelegd: waarom beleggers straks misschien belasting betalen over winst die er nog niet is

Hoe zit het nu met de belasting in box 3? © Getty ImagesHoe zit het nu met de belasting in box 3? Box 3 uitgelegd: waarom beleggers straks misschien belasting betalen over winst die er nog niet is De chaos is compleet rond box 3. De tijdelijke wet die de belastingheffing op vermogen moest regelen, wordt opzijgeschoven. Daarvoor in de plaats moet een vermogenswinstbelasting komen. Waarom is box 3 zo moeilijk te repareren en wat zijn de gevolgen? Maartje Huijben Redacteur Geld 3 september 2026, 10:15 Maak ons je Google-favoriet Wat is er aan de hand? Sinds 2001 werkt het zo: je betaalt belasting over wat je met je vermogen verdient. Had je op 1 januari van dit jaar minder dan 59.357 euro aan spaargeld, aandelen en vastgoed, dan betaal je geen vermogensbelasting. Kom je boven die grens uit, dan betaal je wel belasting. De overheid rekende hiervoor jarenlang met een zogeheten fictief rendement. Uitgangspunt was dat mensen ongeveer 4 procent ‘winst’ maakten, ongeacht wat er daadwerkelijk op de spaar- of beleggingsrekening stond. Dat was spaarrente, maar ook winst op aandelen. Jarenlang ging dat goed, totdat de spaarrente zo laag stond dat mensen begonnen te steigeren. Ze verdienden amper aan hun spaargeld, maar moesten wel veel belasting betalen. De Hoge Raad oordeelde in 2021 dat dit niet langer kon, en dus werden twee tarieven ingevoerd voor box 3: een lager tarief voor spaargeld (in 2026: 1,28 procent) en een hoger tarief voor beleggingen en vastgoed (in 2026: 6 procent). Beide percentages bleven fictief. Vervolgens oordeelde de Hoge Raad meerdere keren dat dit nog altijd oneerlijk is en dat de Belastingdienst moet gaan werken met het werkelijke rendement. Dat er een nieuwe manier van belasting heffen op vermogen moet komen, daarover zijn de Eerste en Tweede Kamer het wel eens. Maar er is verdeeldheid over de manier waarop. Een meerderheid wil het liefst een vermogenswinstbelasting, waarbij beleggers pas bij verkoop betalen als ze daadwerkelijk winst hebben behaald. Maar dit kan niet zomaar. Hiervoor moet het belastingstelsel flink worden hervormd en dat kost tijd. Daarom stemde de Tweede Kamer begin dit jaar toch maar in met een tijdelijke wet die op 1 januari 2028 moet ingaan. Vanaf dat jaar moeten mensen met vermogen afrekenen over winsten en verliezen, ook als dit enkel op papier is en ze geen aandelen hebben verkocht. Voor vastgoed geldt wel dat je pas belasting betaalt bij verkoop. Het belangrijkste discussiepunt is de belasting over papieren winst. Het kan zijn dat beleggers daarover belasting moeten betalen, maar dat zij het geld daar feitelijk niet voor hebben en dus gedwongen moeten verkopen. Stel: je bezit aandelen en verdient daarmee in een jaar 20.000 euro dan moet je daarover belasting betalen, ook als je ze niet hebt verkocht en dus geen geld in handen hebt om dat te betalen. Aandelenkoersen zijn grillig, dus het kan zomaar zijn dat die winst een jaar later is verdampt. De jaren erna mag je dit wel verrekenen, maar soms kan dat niet, omdat je al je spaargeld in een eigen bedrijf hebt gestopt, de hypotheek hebt afgelost of iemand is bijvoorbeeld overleden. In de uitgelekte stukken voor Prinsjesdag staat niets over de vermogensheffing. Wel is volgens Haagse bronnen afgesproken dat de wet in de Eerste Kamer op de plank blijft liggen en dat er gewerkt wordt aan een nieuwe wet. Dit wordt dan een pure vermogenswinstbelasting, waarbij je belasting over winst of verlies pas betaalt als je vastgoed of aandelen hebt verkocht. Linkse partijen als PRO zijn daar overigens geen fan van. Miljonairs kunnen namelijk dan hun winsten onbelast laten doorgroeien. Als de nieuwe wet later in werking treedt, heeft dat wel flinke gevolgen voor de schatkist. Vanaf 2028 zou er dan jaarlijks een gat van ruim 2,4 miljard euro zijn, zolang er geen alternatief is voor het huidige systeem. Totdat de nieuwe wet ingaat, geldt een overgangsregeling en dat is eigenlijk de ideale situatie voor de belastingbetaler. Mensen kunnen kie