De Oranjes verdienden nauwelijks aan slavenhandel, maar steunden wel ‘actief en gewetenloos’ koloniale uitbuiting: ‘Tijdsgeest geen excuus’

Een replica van het VOC-schip Halve Maen vaart de haven van Hoorn binnen. Inzet: koning Willem-Alexander. © ANP / ANP, Inzet: SEM VAN DER WAL / ANPEen replica van het VOC-schip Halve Maen vaart de haven van Hoorn binnen. Inzet: koning Willem-Alexander. Onderzoek De Oranjes verdienden nauwelijks aan slavenhandel, maar steunden wel ‘actief en gewetenloos’ koloniale uitbuiting: ‘Tijdsgeest geen excuus’ De Oranjes hebben honderden miljoen euro’s verdiend aan koloniale uitbuiting, maar opvallend genoeg bijna niks aan de trans-Atlantische slavenhandel. Wel hebben ze slavernij en het koloniale systeem structureel ondersteund, gefinancierd en met militair geweld in stand gehouden. Anne Gordijnen Tonny van der Mee 2 oktober 2026, 11:47Laatste update: 12:58 Maak ons je Google-favoriet Dat blijkt uit een omvangrijk onderzoek naar het koloniaal verleden van het koningshuis, dat vrijdag is gepresenteerd. Koning Willem-Alexander gaf in 2022 zelf de opdracht tot het onderzoek. Zo’n zestig wetenschappers werkten aan vijf boeken die vrijdag op de Universiteit Leiden aan de koning zijn overhandigd. De onderzoekers concluderen dat de Oranjes niet of nauwelijks geld hebben verdiend aan de trans-Atlantische slavenhandel in Suriname en de Antillen. Sterker nog. Ze leden bijna 8 ton verlies op hun investeringen in de West-Indische Maatschappij (WIM). Daar staat tegenover dat de Oranjes door de eeuwen heen - omgerekend naar nu - wel 576 miljoen euro verdiend aan de koloniale uitbuiting van Nederlands-Indië, Suriname en de Antillen. Dat geld kwam vooral uit de winst van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC), de opiumhandel en de dwangarbeid en van Javaanse boeren. De huidige generatie Oranjes heeft daar verder geen financieel profijt van. De koloniale winsten verdampten tijdens de Franse overheersing onder Napoleon (1795-1813), of door mislukte beleggingen en aankoop van grond in de twintigste eeuw. Lees ook: Koning ‘geraakt’ door ‘schrijnend en confronterend’ onderzoek naar koloniaal verleden Oranjes Toch zijn de Oranjes tot op de dag van vandaag collectief medeverantwoordelijk voor het koloniale verleden en de slavernij. De stadhouders en eerdere koningen maakten deel uit van een bestuurlijke elite die deze misstanden eeuwenlang als vanzelfsprekend zag. Maar, stellen de onderzoekers: ‘De tijdsgeest is geen excuus.’ Het koningshuis had eerder afstand kunnen nemen van het historisch onrecht, maar deed dit niet. Het Huis van Oranje-Nassau is daarmee ‘evident’ medeverantwoordelijk voor het koloniale systeem en de slavernij. ,,Ook zij waren kinderen van hun tijd, zij het zeer geprivilegieerd’’, zegt hoofdonderzoeker Gert Oostindie. ,,Maar dat signaleren is iets anders dan hen excuseren. Zij wisten van verzet, er circuleerden andere opvattingen. Zij hadden zich anders kunnen opstellen.’’ Koning Willem-Alexander legt een krans tijdens de Nationale Herdenking Slavernijverleden in het Amsterdamse Oosterpark in 2023. Daar bood hij excuses aan. © ANP / ANP ,,Zij hadden een voorbeeld kunnen geven. Tot Juliana legden de Oranjes echter nooit hun gewicht in de schaal om hun landgenoten anders te laten denken over kolonialisme of slavernij. Niets wijst erop dat zij dat zelfs maar overwogen.’’ Koning Willem-Alexander maakte pas in 2023 officieel excuses voor het Nederlandse slavenverleden en het gebrek aan optreden van zijn voorouders tegen de wreedheden. „Ik vraag vergiffenis voor het overduidelijke gebrek aan handelen’’, zei hij destijds. Het rapport concludeert echter dat de rol van de Oranjes verder ging dan louter passief wegkijken. Er was sprake van eeuwenlange actieve en vrijwel ‘onscrupuleuze’ steun aan het kolonialisme en het in stand houden van het systeem van slavernij, inclusief het met geweld neerslaan van verzet daartegen. Koning Willem-Alexander en koning Máxima werden al in 2013 tijdens Keti Koti in 2013 geconfronteerd met demonstranten die excuses en herstelbetalingen eisten. © ANP / ANP In de archieven is geen enkel spoor