Defensie werkt door aan opkomstplicht bij onvoldoende militairen

Defensie wil bepaalde dienstplichtigen kunnen oproepen als er niet genoeg militairen zijn. Daarom gaat het ministerie verder met de voorbereiding van een selectieve opkomstplicht, schrijft staatssecretaris Boswijk aan de Tweede Kamer. Het gaat om een mogelijkheid voor situaties waarin de internationale veiligheid achteruitgaat of Defensie extra taken krijgt, bijvoorbeeld vanuit de NAVO. Vrijwilligheid blijft het uitgangspunt, maar het kabinet wil zich voorbereiden op omstandigheden waarin dat niet genoeg mensen oplevert.

Het plan betekent niet dat alle dienstplichtigen tegelijk een oproep krijgen. Defensie wil alleen mensen kunnen verplichten die het op dat moment nodig heeft. Boswijk stelt daarvoor een aanpak in stappen voor. Nu ontvangen 17-jarigen al een vragenlijst die ze vrijwillig mogen invullen. Daar moeten vier zwaardere stappen op volgen: de vragenlijst verplicht beantwoorden, verplicht reageren op een uitnodiging, deelnemen aan een selectie en uiteindelijk daadwerkelijk als militair aan de slag gaan. Hoe ver Defensie daarin gaat, hangt af van het aantal benodigde militairen en de haast waarmee zij nodig zijn. Een verplichte vragenlijst is dus nog niet hetzelfde als verplicht in dienst gaan.

Dienstplicht bestaat in Nederland nog altijd voor mensen van 17 tot 45 jaar. Alleen worden zij niet meer opgeroepen: sinds 1997 staat de opkomstplicht op pauze. Voor het opnieuw oproepen van dienstplichtigen werkt Defensie aan nieuwe wetgeving. Daarin moeten jongeren ruimte krijgen om zelf te kiezen wanneer ze hun dienstplicht vervullen. Niet automatisch vanaf hun achttiende, maar op een moment tussen hun achttiende en zevenentwintigste. Zij krijgen dan een opleiding van zes maanden, de Nationale Weerbaarheidstraining. Ook moeten er regels komen voor uitzonderingen, vrijstellingen en mensen met gewetensbezwaren.

Politiek ligt het onderwerp gevoelig. Boswijk besprak de selectieve opkomstplicht in maart al met de Tweede Kamer. Onder meer Pro en de SP maakten toen bezwaar. De staatssecretaris erkent de gevoeligheid, maar volgens het kabinet is voorbereiding toch noodzakelijk. Een krijgsmacht met beroepsmilitairen en vrijwillige reservisten blijft de basis. Ondertussen moet nog duidelijk worden wat er gebeurt als iemand een oproep negeert. Defensie werkt onder andere aan maatregelen om deelname te stimuleren, mogelijke tegemoetkomingen en sancties. Ook rechtsbescherming en de omgang met persoonsgegevens horen daarbij. Wie militaire dienst weigert, kan dus met een straf te maken krijgen; de uitwerking daarvan volgt nog.

Van een snelle invoering is geen sprake: zowel de wetgeving als de organisatie kost jaren. Tot die tijd probeert Defensie meer vrijwilligers te bereiken met duidelijke opleidingsroutes en meer aandacht voor hun voorkeuren, vaardigheden en opleidingswensen. Boswijk wil daarnaast het maatschappelijke gesprek aangaan, ook met jongeren die met de plannen te maken kunnen krijgen. Eind september praat de Tweede Kamer verder over het onderwerp.