Duitsland-kenner over winst AfD: ‘Minderheden moeten zich echt zorgen gaan maken’

Ulrich Siegmund, AfD-leider in Saksen-Anholt (midden) en landelijk AfD-leider Alice Weidel (rechts) na de overwinning van zondag © ANPUlrich Siegmund, AfD-leider in Saksen-Anholt (midden) en landelijk AfD-leider Alice Weidel (rechts) na de overwinning van zondag Duitsland-kenner over winst AfD: ‘Minderheden moeten zich echt zorgen gaan maken’ De zege van de AfD in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt veroorzaakt grote bezorgdheid, ook in Nederland. Herhaalt de geschiedenis zich? We vragen het Krijn Thijs, hoogleraar Duitse geschiedenis aan de Vrije Universiteit en het Duitsland Instituut Amsterdam. Maak ons je Google-favoriet 1. Is dit de terugkeer van het nazisme en fascisme, of toch vooral een proteststem? „Dit is meer dan een proteststem. Het zat er lang aan te komen, maar toch is de schok nu enorm. Ik zou niet meteen zeggen dat de politiek terugkeert naar de jaren 30, maar de ideologie en het wereldbeeld lijken er veel op. Bijvoorbeeld in de afkeer van het parlementaire systeem en de liberale democratie.” „In het AfD-programma zitten ook veel ‘Volksduitse’ elementen: het idee dat het Duitse volk de maatstaf en de kern van alles is. Minderheden zoals migranten, asielzoekers, lhbti’ers en mensen met andere politieke ideeën moeten zich echt zorgen gaan maken. Ook vrouwenemancipatie staat ter discussie.” „Het gaat veel verder dan wat we in Nederland gewend zijn onder radicaal-rechtse partijen. Maar een belangrijk verschil met de jaren 30 is dat je nu geen knokploegen en uniformen op straat ziet. Het parlementaire systeem is in de samenleving ook meer geaccepteerd dan in die tijd.” 2. De gevestigde partijen hanteerden altijd een Brandmauer, oftewel, een cordon sanitaire. Is dat nu definitief gevallen? „De AfD heeft net niet de absolute meerderheid gehaald, maar krijgt steun van de BSW, de partij van Sahra Wagenknecht. Die extreemlinkse partij is met 5,2 procent net boven de kiesdrempel gekomen - dat was gisteren eigenlijk nog het spannendst. Daarmee is de Brandmauer uitgespeeld.” „De overlap tussen extreemrechts en extreemlinks is het populisme: afkeuring van het establishment en de bestuurders ver weg in de hoofdstad. Het doel is om dat omver te werpen. Ze vinden elkaar ook in EU-afkeer en sympathie voor Poetin.” 3. Speelt bij deze uitslag ook nog een Oost-Duits sentiment mee van kiezers die zich achtergesteld voelen? „Ja, dat speelt een enorm belangrijke rol. Het gevoel niet mee te tellen zie je in Oost-Duitsland veel directer terug in levensverhalen dan in het westen of in Nederland.” „Dit land is pas veertig jaar geleden door een revolutie gegaan. Alle industrie is verdwenen. Mensen die zich een leven lang hadden ingezet voor het socialisme werden aan de kant geschoven. Zij kregen kinderen die hun ouders gefrustreerd op de bank zagen zitten.” „Er kwam vanuit het westen een vreemde elite vertellen hoe het moest. Zo’n gevoel van minderwaardigheid ettert lang na. De AfD speelt daarop in, bijvoorbeeld door in hun spotjes rond te rijden op oude DDR-brommertjes. De boodschap is: we leven met jullie mee.” 4. Wat kan een partij als de AfD concreet veranderen als ze op deelstaatniveau gaan regeren? „Veel ligt op het vlak van cultuur, onderwijs en wetenschap. Ze zullen bezuinigen op programma’s die een kritische blik werpen op de eigen geschiedenis, zoals de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog.” De AfD wil seksuele voorlichting op lagere scholen afschaffen en kinderen van asielzoekers in aparte klassen te stoppen „AfD wil ook seksuele voorlichting op lagere scholen afschaffen en stelt voor om kinderen van asielzoekers in aparte klassen te stoppen. Op het gebied van migratie beloven ze verder allerlei dingen die ze niet kunnen waarmaken, omdat de deelstaat daar niet over gaat.” 5. Over twee weken wordt er alweer gestemd in de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn. Wat kunnen we daar verwachten? „De AfD hoopt op een domino-effect, maar dat hoeft niet te gebeuren. In Mecklenburg gaat de AfD ook winnen, maar waa