Eigen braaksel eten, urenlang onder wollen dekens in de brandende zon: leed sanatoriumkinderen blijkt onbekend

Kees Mutsaers (links) lag van zijn 6de tot zijn 9de in sanatorium Sint Jozefsheil om te herstellen van tuberculose in zijn rug. Zijn dochter, journalist Inge Mutsaers, schrijft er nu een boek over. © Eigen fotoKees Mutsaers (links) lag van zijn 6de tot zijn 9de in sanatorium Sint Jozefsheil om te herstellen van tuberculose in zijn rug. Zijn dochter, journalist Inge Mutsaers, schrijft er nu een boek over. Eigen braaksel eten, urenlang onder wollen dekens in de brandende zon: leed sanatoriumkinderen blijkt onbekend Duizenden jonge kinderen met tuberculose lagen in de jaren 50 in sanatoria. Ze lagen lange periodes, tot wel jaren, plat op bed in een zaal. Plus: bij ‘de nonnen’ gold veelal een hard regime. Deskundigen spreken van ‘een vergeten groep’. Maak ons je Google-favoriet Wie tuberculose in de botten had (de bacterie nestelde zich na een longinfectie vaak in andere weefsels), lag in de jaren 50 maanden tot wel jaren in een gipsen korset op een houten ‘kist’. Bezoek kwam sporadisch en de zusters waren streng. Het overkwam de vader van de Nijmeegse schrijver en onderzoeker Inge Mutsaers (49). Drie jaar lang lag hij in sanatorium Sint Jozefsheil in Bakel. En hij was niet de enige. In haar boek Sanatoriumkind laat Mutsaers ook andere zeventigers aan het woord, en hun verhalen komen overeen. Patiëntjes die te druk waren, werden met linten aan een bed gebonden. Wie zijn eten uitbraakte, moest het weer opeten of voor straf in een donkere kamer verblijven. Wie kletste tijdens slaaptijd overdag kreeg een ijskoude douche of moest urenlang in wollen dekens in de hete zon liggen. Ook meldt Mutsaers een geval van seksueel misbruik. Praktijken die overeenkomen met misstanden in de jeugdzorg - zoals internaten en ggz-klinieken - uit de jaren 50, hoort Mutsaers van twee deskundigen die in de Commissie-De Winter zaten en de jeugdzorg vanaf 1945 onder de loep namen. Een van hen is Carlo Schuengel, hoogleraar orthopedagogiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam: „In zulke grote instellingen was er veel afstand tot de kinderen en dat kan tot emotionele verwaarlozing en ook mishandeling leiden. Dat heeft grote gevolgen voor hoe kinderen relaties opbouwen en geeft later kans op psychische klachten, zoals angst en depressie.” De sanatoriumkinderen komen echter niet voor in het jeugdzorgrapport van de Commissie-De Winter (2019), omdat deze kinderen niet waren overgeleverd aan de verantwoordelijkheid van de staat, zoals de kinderen die uit huis werden geplaatst, zegt Schuengel. ‘Een vergeten groep’, noemt hij ze dan ook in het boek van Mutsaers. Collega-commissielid Trudy Mooren, hoogleraar psychotrauma in Utrecht, sluit zich daarbij aan. Des te meer, omdat de kinderen ook niet in het rapport van de Commissie-Deetman (2016) voorkomen, wat gaat over mishandeling in kerkelijke instellingen, zoals kostscholen en seminaries. Mutsaers: „Duizenden kinderen - een schatting, exacte cijfers ontbreken - hebben in sanatoria gezeten. Nederland telde er tientallen. Veel van die kinderen leven nog, zijn nu eind zeventig en zijn getekend voor het leven. Vorige week stond er nog een vrouw bij me op de stoep die geëmotioneerd vertelde over haar ervaringen.” Hoogleraar Schuengel: „Erkenning zou voor een deel van de groep zeker belangrijk kunnen zijn, want dat zien we ook bij de kinderen die in de jeugdzorg met mishandeling te maken kregen.” De vraag is wel: wie pakt die handschoen op? De kerk niet in de zin van een nieuw onderzoek. Dat is met de Commissie-Deetman wel afgedaan, zegt bisschop Gerard de Korte tegen Mutsaers. Bovendien ‘zijn de zusters verantwoordelijk voor wat de kinderen is aangedaan’, laat hij per mail weten. Toch wil hij de voormalig patiënten - van wie ook hij de nare verhalen niet kende - wel helpen. ‘Een open dialoog kan bevrijdend zijn, erkenning van het leed een onderdeel.’ En de overheid dan? Want hoewel de sanatoriumkinderen niet onder verantwoordelijkheid van de staat vielen, was er wellicht wel toezicht op zorginstellingen? In