Enorme volksverhuizing Stille Oceaan: 'Deze strijd tegen het water gaat iedereen aan'

Het water rukt op en blijven wonen waar je bent opgegroeid is voor steeds meer mensen in de Stille Oceaan geen optie meer. In Fiji worden honderden dorpen verplaatst naar hoger terrein. De eilandstaat behoort tot de eerste landen die daarvoor een landelijk plan hebben gemaakt. Maar een nieuw huis betekent nog niet dat alle problemen zijn opgelost.

Dat weet Sailosi Ramatu, 66 jaar, uit ervaring. Hij was dorpshoofd toen Vunidogoloa op Vanua Levu, het op één na grootste eiland van Fiji, in 2014 met overheidssteun verhuisde. Het was het eerste dorp waarvoor de regering zo’n verplaatsing regelde. Daar gingen tien jaar aan gesprekken binnen de gemeenschap en met politici aan vooraf. De bewoners wilden hun kustdorp niet opgeven: de visserij was hun bestaan. Ze probeerden het oprukkende water tegen te houden met twee zeemuren, maar die kwamen onder water te staan of werden door erosie vernield. Ook huizen telkens verder van de kust zetten hielp niet genoeg. Ramatu verhuisde binnen het dorp drie keer. Toch stond hij geregeld tot zijn knieën in het water.

De cijfers laten zien waarom de druk zo groot is. Bij de Fijische hoofdstad Suva steeg de zeespiegel tussen 1993 en 2024 met 29 centimeter. Naar verwachting zet die stijging door, waarbij het tempo afhangt van de snelheid van klimaatverandering. Daarmee neemt ook het overstromingsrisico toe. Laaggelegen eilandstaten zoals Fiji, Tuvalu en Kiribati zijn bijzonder kwetsbaar. De temperatuur loopt in deze regio gemiddeld sneller op dan wereldwijd. Alleen al in Fiji lopen ongeveer 700 gemeenschappen extreem gevaar door klimaatverandering. De meest kwetsbare dorpen verhuizen heeft daarom prioriteit, maar vraagt veel geld, tijd en organisatie.

Vunidogoloa laat zien hoe ingewikkeld dat is. Twaalf jaar na de verhuizing van de 150 inwoners schiet de inrichting van het nieuwe dorp nog steeds tekort. De overheid bouwde woningen, maar voorzag die niet van keukens of wasruimtes. Door de ligging op een helling krijgt het dorp bij zware regen bovendien opnieuw te maken met overstromingen. Volgens Ramatu wordt de afwatering niet onderhouden, waardoor ook erosie een probleem blijft. Hij vraagt de regering nog regelmatig om extra hulp. Daarnaast is er verlies dat niet met bouwwerk valt te herstellen. Voor de inheemse iTaukei-bevolking heeft het land een belangrijke culturele en spirituele betekenis. Ramatu’s ouders liggen begraven in het oude dorp. Het gedwongen afscheid van die plek raakt hem nog altijd.

Vanaf maandag vragen de eilandstaten tijdens een klimaatbijeenkomst op Fiji en Tuvalu aandacht voor hun situatie. Die bijeenkomst komt nadat Australië en de Pacifische eilanden hun gezamenlijke kandidatuur voor COP31 moesten opgeven. De klimaattop vindt in november plaats in het Turkse Antalya. Internationaal is inmiddels vastgelegd dat eilandstaten hun soevereiniteit, grenzen en nationaliteit behouden, ook als hun grondgebied volledig onder water verdwijnt: de Verenigde Naties namen daarover in september een motie aan. Ramatu blijft terughoudend over wat klimaattoppen opleveren, zolang temperatuur en zeespiegel blijven stijgen. Zijn oproep draait om samenwerking. De situatie in Vunidogoloa maakt duidelijk wat er op het spel staat: verhuizen is niet alleen woningen vervangen, maar ook een gemeenschap opnieuw een leefbare plek geven.