Erfenis van Rutte, onderschatting van Jetten, een fout in de formatie: dit is waarom het kabinet verdeeld is

Premier Jetten staat voor een grote test: lukt het hem als premier om een eerste begroting af te leveren? © ANPPremier Jetten staat voor een grote test: lukt het hem als premier om een eerste begroting af te leveren? analyse Erfenis van Rutte, onderschatting van Jetten, een fout in de formatie: dit is waarom het kabinet verdeeld is Urenlange onderhandelingen, een boze oppositie: de aanloop naar Prinsjesdag loopt voor geen meter voor het kabinet-Jetten. D66 en CDA staan namelijk recht tegenover coalitiepartner VVD. Deze vier redenen zitten daarachter. Tobias den Hartogen Hans van Soest 31 augustus 2026, 13:27Laatste update: 13:54 Reageren Maak ons je Google-favoriet 1. Een fout in de formatie Tijdens de formatie wilden D66 en CDA de kiezer laten zien dat er, na een aantal chaotische jaren in Den Haag, een nieuw tijdperk was aangebroken. De formatie moest vooral snel. Toen de onderhandeling met de VVD vastzat op de vraag welke vierde partij erbij zou worden gehaald voor een meerderheid, werd dat probleem naar achteren geschoven. De VVD wilde per se niet met PRO, D66 per se niet met JA21. Er werd gekozen voor een minderheidskabinet. Gaandeweg de rit zou dan een akkoord worden gesloten met de oppositie voor voldoende steun, was het idee. Maar daar zit het negen maanden later nog steeds op vast. Want met welk deel van de oppositie dan? Bij D66 viel de afgelopen maanden steeds te horen dat de VVD vanzelf wel bij zou draaien: PRO is de meest logische partner om tot meerderheden te komen, aldus D66. Maar bij de VVD denken ze precies het tegenovergestelde: D66 zou zijn verzet tegen JA21 vanzelf wel opgeven als het puntje bij paaltje kwam. Partijen hebben elkaars opvattingen onderschat. Een akkoord met de oppositie betekent hoe dan ook dat de kabinetsplannen fors moeten worden bijgesteld. De keuze die tijdens de formatie is overgeslagen (gaan we ‘over links’ of gaan we ‘over rechts’) moet alsnog worden gemaakt wanneer op Prinsjesdag beslist wordt hoe alle kabinetsplannen betaald gaan worden. Ze maken er nog amper een geheim van: D66’ers en CDA’ers hebben het wel zo’n beetje gehad met de VVD. Zíj houden hun poot stijf, zíj zijn koppig. Maar helemaal verbaasd kunnen ze tegelijk niet zijn. Toenmalig premier Rutte, bij zijn afscheid van de Kamer. VVD'ers vinden dat hij te veel water bij de wijn heeft gedaan. © Phil Nijhuis De formatie ging snel, maar een cruciale vraag parkeerden partijleiders Henri Bontenbal (CDA), Dilan Yesilgoz (VVD) en Rob Jetten (D66). © ANP / ANP Koppig, onwrikbaar, dat is de klacht over minister Heinen. Dat zal hij prettig vinden, ministers van Financien staan graag als streng te boek. Maar nu hndert het de onderhandelingen. © ANP Rechtsaf met JA21? D66 is het een gruwel. © ANP Zowel VVD-leider Dilan Yesilgöz als minister Eelco Heinen (Financiën) maakten mee hoe de VVD in de kabinetten onder Mark Rutte vaak moest buigen in onderhandelingen. Het was de prijs voor door blijven regeren. De winstbelasting en de btw stegen, de klimaatmaatregelen raakten de automobilist, de Zuid-Europese landen kregen miljardensteun. De leden klaagden hardop. Pas in zijn laatste kabinet hield Rutte voet bij stuk, toen het over asiel ging. En prompt viel zijn regering omdat de anderen niet wilden toegeven. Veel VVD’ers vonden nadien: we hebben door al die jaren regeren te veel kleur verloren. Nu is het tijd voor ónze standpunten. Dat juist Yesilgöz er precies zo tegenaan kijkt, zei ze in 2023 publiekelijk, kort nadat ze partijleider was geworden. ,,Er zit een grens aan het aantal waterige compromissen dat je kunt sluiten.” En: ,,Ik wil nu weer met het herkenbare VVD-verhaal aan de onderhandelingstafel gaan zitten.” Dat voelen D66 en het CDA nu ook. Bij D66 en CDA wordt achter de schermen volop geklaagd over VVD-minister Heinen van Financiën. Hij is zo ‘flexibel als beton’, klagen collega’s. Ook in het vorige kabinet waar Heinen al deel van uitmaakte, was die klacht bij de andere regeringspartijen te horen. De V