‘Geen idee dat ze het zelf moesten regelen’: gevluchte Oekraïners lopen vast bij het afscheid van dierbaren

Religieuze tradities spelen een grote rol bij Oekraïense uitvaarten, maar botsen in Nederland geregeld met cultuurverschillen en hoge kosten. © Getty ImagesReligieuze tradities spelen een grote rol bij Oekraïense uitvaarten, maar botsen in Nederland geregeld met cultuurverschillen en hoge kosten. ‘Geen idee dat ze het zelf moesten regelen’: gevluchte Oekraïners lopen vast bij het afscheid van dierbaren Een zoon die niet wist bij wie hij moest aankloppen toen zijn moeder overleed. Een man die bijna in een anoniem gemeentegraf verdween. Voor naar Nederland gevluchte Oekraïners kan het overlijden van een meegevlucht familielid door taal- en cultuurverschillen ontaarden in een pijnlijk doolhof van regels en torenhoge kosten. Reageren Maak ons je Google-favoriet Een Oekraïense vrouw overleed onlangs in hospice De Markies in Bergen op Zoom. Tot haar opname woonde ze in bij haar volwassen zoon en schoondochter. „Die meneer had geen idee dat hij iets moest doen toen zijn moeder kwam te overlijden”, vertelt Marjolein van Oosterbaan van het hospice. „Hij dacht: de gemeente regelt nu de rest, maar zo werkt het niet.” Bij het regelen kon de familie geen hulp meer vragen in het opvangcentrum: ze waren net verhuisd naar een eigen stekje. Van Oosterbaan wees hen daarom op Wij Zijn, de welzijnsorganisatie waar Oekraïners in Bergen op Zoom terecht kunnen met vragen - ook als ze, zoals deze familie, zelfstandig wonen. Maar daarmee in contact komen bleek een hele kluif: de familie moest zelf een afspraak maken via de website, en de eerstvolgende mogelijkheid daarvoor was pas een week later. Van Oosterbaan trok zich hun lot aan en belde daarom maar naar de gemeente. Die kwam met een tip: bel deze uitvaartondernemer maar, die kennen wij. Daardoor kon uiteindelijk toch een uitvaart worden geregeld. Opgelost dus, maar toch kijkt Van Oosterbaan er met dubbele gevoelens op terug. „Het voelt achteraf een beetje alsof wij nu voor ze gekozen hebben”, zegt ze. „„Plus dat het eigenlijk niet onze taak is, en ook niet onze expertise, om mensen hierbij te helpen.” Het is geen op zichzelf staand geval. Al kort na de grootschalige Russische invasie van bijna vijf jaar terug doken verhalen op van Oekraïnse nabestaanden die vastliepen in de Nederlandse uitvaartwereld. Daar komt vaak nog een probleem bovenop: een uitvaart is in Nederland al snel tien tot vijftien keer zo duur als in Oekraïne. Zo overleed in 2022 de Oekraïense vluchteling Anatoliy Kozachov twee dagen na aankomst in het Groningse Haren aan een hartinfarct en belandde hij, tot onvrede van zijn familie, in een algemeen graf zonder grafsteen. Pas na een inzamelingsactie die in één dag 6.500 euro opbracht, kon hij alsnog volgens Oekraïens gebruik worden begraven. In Purmerend weigerden uitvaartondernemers vorig jaar zelfs een Oekraïense overledene op te halen, uit angst dat de rekening onbetaald zou blijven. De van oorsprong Oekraïense Viktoriya Ahafonova, die samen met haar man de landelijke organisatie Uitvaart.nl runt en veel Oost-Europese uitvaarten verzorgt, kent de verhalen. „Oekraïners bellen vaak als eerste de gemeente, die ze een lokale uitvaartondernemer aanraadt. Maar zo’n bedrijf kent vaak de taal en cultuur niet, en kan dus ook niet meedenken over wat binnen het budget mogelijk is.” Ik zeg altijd tegen ze: verdiep je erin, want een sterfgeval in je omgeving kan zomaar gebeuren Maar volgens haar is het te gemakkelijk om de verantwoordelijkheid helemaal bij gemeenten neer te leggen. „Het is een ‘en-en’-verhaal: gemeenten zouden een doorverwijslijst moeten hebben naar gespecialiseerde bedrijven, maar Oekraïners moeten ook zelf hun huiswerk doen. Ik zeg altijd tegen ze: verdiep je erin, want een sterfgeval in je omgeving kan zomaar gebeuren.” Landelijke richtlijnen voor hoe gemeenten moeten omgaan met een Oekraïner die aanklopt bij een sterfgeval, zijn er niet. In principe geldt hetzelfde als voor een Nederlander: wie het echt niet kan betalen of geen nabestaanden heeft, valt teru