Gemengde reacties op onderzoek naar koloniaal verleden Oranjes: Mitchell Esajas levert lintje in

Het onderzoek naar het koloniale verleden van de Oranjes leidt tot flink verschillende reacties. Premier Jetten waardeert dat koning Willem-Alexander zelf opdracht gaf om die geschiedenis uit te zoeken. Voor Mitchell Esajas, medeoprichter van The Black Archives en New Urban Collective, schiet de reactie van de koning juist tekort. Hij levert daarom de koninklijke onderscheiding in die hij in 2023 ontving.

Het rapport beschrijft een koningshuis dat weinig invloed uitoefende op het beleid, maar het koloniale systeem en de slavernij wel stelselmatig steunde. De Oranjes droegen bij aan de financiering en hielpen dat systeem met militair geweld overeind te houden. Aan koloniale uitbuiting verdienden zij honderden miljoenen euro’s. Tegelijk maakt het onderzoek een onderscheid: aan de trans-Atlantische handel in slaafgemaakten verdienden de Oranjes vrijwel niets. Dat neemt de bredere financiële betrokkenheid bij het kolonialisme, zoals die in het rapport wordt beschreven, niet weg.

Jetten spreekt zijn waardering uit voor het initiatief van Willem-Alexander. De premier hoopt dat de uitkomsten helpen bij verzoening voor mensen die door het koloniale verleden zijn geraakt. Ook vindt hij dat er meer aandacht moet komen voor de manier waarop die geschiedenis nog altijd doorwerkt. Nieuwe herstelbetalingen volgen er niet op basis van dit onderzoek. Jetten verwijst naar het meerjarige programma dat na de excuses voor het slavernijverleden is begonnen. Daarvoor trok het kabinet in 2023, na de excuses van de regering en de koning, 200 miljoen euro uit. Volgens de premier worden die plannen al uitgevoerd.

Esajas legt de lat voor de koninklijke reactie hoger. De bevindingen verrassen hem niet: hij wijst op de verschillende manieren waarop het koningshuis volgens het onderzoek voordeel had van slavernij en kolonialisme. Zolang economische en raciale ongelijkheid voortbestaan, vindt hij een beroep op verzoening en onderlinge verbondenheid onvoldoende. Hij waardeert dat Willem-Alexander het onderzoek mogelijk maakte, maar benadrukt ook het jarenlange activisme van zwarte gemeenschappen dat daaraan heeft bijgedragen. Zijn lintje beschouwt hij als waardering voor zijn maatschappelijke werk. Toch wil hij de onderscheiding vanwege het onderzoek niet langer dragen.

Ook vanuit Suriname klinkt de vraag om daden. NAKS, dat zich inzet voor Afro-Surinaams erfgoed en cultuur, verwacht concrete vervolgstappen van Willem-Alexander. Voorzitter Siegmien Staphorst wijst erop dat de koning om vergeving heeft gevraagd en die van de organisatie heeft gekregen. Samenwerkende Afro-Surinaamse organisaties laten ondertussen zelf wetenschappelijk onderzoek uitvoeren. Daarmee willen zij aantonen welke achterstanden het maatschappelijk functioneren van nazaten belemmeren, onder meer rond gezondheid, onderwijs, huisvesting, cultuur en grondrechten. Naast het onderzoek naar de historische rol van de Oranjes staat daarmee ook de doorwerking van dat verleden nadrukkelijk op de agenda.