'Geschiedenis herhaalt zich’ tot ‘redding nabij’: felle emoties op straat om AfD-winst

De Duitse deelstaat Saksen-Anhalt is tot op het bot verdeeld. De ene helft heeft bij de deelstaatverkiezingen gestemd op de protestpartijen AfD en BSW en ziet die als de 'redding' van het land. De andere helft stemde vooral tégen de AfD, met een stem op midden- en linkse partijen, om de democratie te 'redden'. In het stadje Burg is de verdeeldheid voelbaar op straat. Een groep mannen bespreekt de verkiezingsuitslag luidkeels op straat. Zij zijn zichtbaar blij met de AfD-overwinning. "Ik stem al jaren 'blauw' [de partijkleur van AfD], maar eindelijk worden meer mensen wakker", zegt een van hen. Een enkeling is nog niet tevreden: "Het resultaat had nog veel beter moeten zijn." "Ik ben echt enorm geschrokken", zegt mevrouw Häberlein uit het naastgelegen dorpje Möser. Ze begrijpt niet dat juist Duitsland met zijn oorlogsverleden zo massaal kiest voor de AfD, die in Saksen-Anhalt door de veiligheidsdienst als rechts-extremistisch is bestempeld. "Men beseft niet in welke luxe we leven en hoe goed het gaat." Haar moeder vluchtte in 1945 te voet en per veewagen uit Silezië, in het huidige Polen, op de vlucht voor het Sovjetleger. "Zij heeft mij en mijn kinderen altijd bijgebracht hoe belangrijk democratie is. De jonge generatie beseft niet wat ze aanrichten met een stem op de AfD." Zij vreest een herhaling van de geschiedenis. De AfD haalde de meeste stemmen bij kiezers tussen 35 en 59 jaar (52 procent) en scoorde relatief lager bij jongeren en 70-plussers. Verder is de aanhang bovengemiddeld vaak man, praktisch opgeleid en laagbetaald. Saksen-Anhalt is als voormalige DDR-deelstaat relatief arm, hoewel de verschillen met het westen steeds kleiner zijn geworden. De werkloosheid ligt boven het Duitse gemiddelde, de pensioenen en inkomens behoren tot de laagste van het land. De voedingsbodem voor politieke onvrede is sterker dan elders in Duitsland. Burg is een stadje zoals er vele zijn in Saksen-Anhalt. Oude vakwerkhuizen afgewisseld met betonnen Plattenbau-flats, maar ook leegstand en gebroken ramen. De bevolking is relatief oud, doordat jongeren wegtrekken naar grotere steden. In Burg is de bevolking sinds de Duitse eenwording met 15 procent gekrompen. De AfD heeft hier bijna de helft van de stemmen gehaald. Veel AfD-kiezers wijzen op problemen met immigranten, die de partij belooft op te lossen met massale deportaties. In Oost-Duitsland ligt het aandeel mensen met een migratieachtergrond relatief laag. "Dat moet zo blijven, we willen geen Duisburg of Berlijn worden", stelt een AfD-aanhanger. In de winkelstraat loopt de Syriër Mohammed, die sinds twee jaar in Burg woont en als logistiek medewerker bij Amazon werkt. "Mensen zijn hier heel aardig tegen mij en willen dat ik blijf." Ook na de AfD-winst hoopt hij te blijven. "In Syrië is namelijk geen werk." De meeste AfD-kiezers benadrukken dat "niet iedereen" weg moet, "zolang ze maar werken". Ook voelen mensen zich genoodzaakt te onderstrepen dat ze geen racist zijn. Kiezers die tegen AfD stemden, wijzen op het belang van buitenlandse arbeidskrachten. "Zonder hen stort de zorg in." Waarschuwing aan Berlijn Wat verder opvalt, is dat AfD-aanhangers hun stem vaak als "waarschuwing aan Berlijn" omschrijven. Niet iedereen is het eens met alle standpunten of extreemrechtse figuren in de partij, maar de 'oude partijen' hebben voor hen nog meer afgedaan. Een man in een scootmobiel lijkt wél alle AfD-standpunten te onderschrijven. "Berlijn stuurt geld naar Congo en weet ik waar, terwijl het volk verhongert. De buitenlanders krijgen hier alles, maar voor mij is de benzine en gasrekening onbetaalbaar." Ook wil hij toenadering tot Rusland. "Van hen kunnen we goedkoop gas en olie krijgen." Hij heeft alle vertrouwen in een AfD-regering. Daarvoor is echter steun nodig van de kleine protestpartij BSW, die nipt de kiesdrempel van 5 procent heeft gehaald. Een BSW-kiezer in Burg wilde met haar stem vooral een anti-CDU-stem uitbrengen. "Zij zijn al zo lang aan de macht, het is tijd voor iets anders." Wat haar betreft mag BSW een coalitie met AfD aangaan. "Ik wil dat nieuwe partijen het eens proberen." Zo'n door de AfD geleide deelstaatregering zal een groot politiek experiment worden. Een hoopvol experiment volgens de enige helft van Saksen-Anhalt, een zeer gevaarlijk experiment volgens de rest.