Groningse AI-supercomputer moet Nederland minder afhankelijk maken van buitenland

De supercomputer voor een Nederlandse 'AI-fabriek' komt op de campus van de Universiteit Groningen. De AI-computer moet een boost geven aan de Nederlandse kenniseconomie. Op termijn moeten verschillende organisaties gebruik kunnen maken van de technologie om AI-toepassingen te ontwikkelen en te testen. Daarmee hoopt de Nederlandse overheid de afhankelijkheid van buitenlandse AI-bedrijven verkleinen. De Groningse AI-supercomputer wordt in de loop van 2027 opgeleverd en is naar verwachting vanaf 2028 klaar voor gebruik. Wat is een supercomputer? Een supercomputer is een computer die allerlei complexe berekeningen kan uitvoeren die te groot zijn voor een 'gewone' computer. Zo'n supercomputer bestaat uit een groot aantal krachtige processoren, die samen een hele hoge rekencapaciteit kunnen bereiken. Supercomputers worden onder meer gebruikt voor weersvoorspellingen, wetenschappelijk onderzoek en het controleren van kernreactoren. Maar ze kunnen dus ook gebruikt worden om zware AI-algoritmen te trainen. De drie krachtigste supercomputers staan in de VS. Vorig jaar werd in Duitsland de krachtigste supercomputer van Europa gepresenteerd: Jupiter. Die computer kan vele honderden biljarden berekeningen per seconde uitvoeren, vergelijkbaar met bijna een miljoen smartphones. Nederland heeft ook een supercomputer: Snellius. Die computer staat in Amsterdam wordt beheerd door SURF, de ict-coöperatie van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Daarnaast hebben Nederlandse onderzoekers toegang tot grotere Europese systemen, zoals de Finsesupercomputer Lumi. In oktober 2025 werd bekend dat de eerste Nederlandse 'AI-fabriek' in de stad Groningen zou komen. In zo'n fabriek werken ondernemers, onderzoekers en overheden samen aan het bouwen van technieken voor kunstmatige intelligentie. Zo wordt er bijvoorbeeld geëxperimenteerd met AI-toepassingen en onderzocht hoe data veilig kan worden opgeslagen. Op dit moment komen de belangrijkste innovaties op het gebied van kunstmatige intelligentie uit de Verenigde Staten en China. Het kabinet-Schoof vond dat dat Europa, en dus ook Nederland, te afhankelijk maakte van andere landen. Daarom werd besloten te investeren in een Nederland AI-fabriek waar ruimte is voor innovatie en het ontwikkelen en testen van nieuwe systemen. Daarvoor is zowel een expertisecentrum als een supercomputer nodig. Een paar maanden geleden startte het expertisecentrum. De plannen en projecten die daar ontstaan worden nu nog naar andere Europese 'fabrieken' geleid, waar genoeg rekenkracht beschikbaar is. Daar moet met de nieuwe Nederlandse supercomputer verandering in komen. Baby's De vraag is welke bedrijven gebruik zullen gaan maken van de rekenkracht van de superslimme computer. Zo heeft het universitaire ziekenhuis in Groningen hard zijn best gedaan om de supercomputer naar de regio te halen, vertelt Bart Scheerder van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Bijvoorbeeld omdat het ziekenhuis kwetsbare pasgeboren baby's in de gaten wil houden gehouden met allerlei sensoren. "Daar komt ontzettend veel data uit over hoe een baby zich gedraagt", zegt Scheerder. "Denk aan informatie over de hartslag, hersengolven of videobeelden." "We willen die data graag gebruiken om te onderzoeken. Bijvoorbeeld om te leren of het gedrag iets zegt over of een baby voeding nodig heeft, of pijn heeft. Daarvoor hebben we rekenkracht nodig die we graag bij de locatie in Groningen willen halen." Scheerder zegt dat het om privacygevoelige informatie gaat en om medisch onderzoek. "Het is erg duur om daar rekenkracht voor in te kopen. Daardoor zijn commerciële aanbieders van AI-rekenkracht voor ons geen optie. We verwachten dat dit in Groningen wel kan." Geen Nederlandse AI-gigafabriek Afgelopen zomer kwam de Europese Commissie met een plan om van Europa koploper te maken op het gebied van kunstmatige intelligentie. Daarvoor zouden er zeven 'AI-gigafabrieken' moeten komen, die de rekenkracht leveren die nodig is om te concurreren met de VS en China. Het doel is dat Europese bedrijven die fabrieken draaiende houden en alles onder Europese wetten valt. Verschillende Europese lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, ondertekenden het initiatief. Nederland tekende niet. Eerder zag het kabinet af van een subsidie voor een mogelijke AI-gigafabriek in Rotterdam. In een brief aan de Tweede Kamer schreef staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) dat Nederland nu meer baat heeft bij kleinere AI-fabrieken, zoals die in Groningen.