Het woord ‘herstel’ valt nu al na rapport koloniaal verleden Oranjes, dat gaat me te ver

Het onderzoek naar het koloniale verleden van de Oranjes verdient waardering, vindt AD-columnist Özcan Akyol. Maar de discussie die erop volgt, gaat hem op één punt te snel: de roep om herstel. In zijn column van 2 oktober 2026 trekt hij een grens tussen erkenning van historisch leed en mogelijke materiële compensatie. Tegelijk haalt hij uit naar mensen die het hele onderzoek wegzetten als overdreven slachtofferschap.

Akyol prijst de koning omdat hij, al was daar volgens de columnist enige aansporing voor nodig, de rol van het Koningshuis liet onderzoeken. Dat noemt hij een volwassen keuze. De uitkomsten konden volgens hem nauwelijks als een verrassing komen. Van de toenmalige stadhouders, koningen en koninginnen viel in zijn ogen niet te verwachten dat zij tegen de heersende verhoudingen zouden ingaan. Hij plaatst hun optreden nadrukkelijk in de omstandigheden van die tijd, zonder de gevolgen kleiner te maken. Het leed uit het koloniale verleden werkt volgens hem voor veel mensen nog altijd door.

De conclusies van het rapport geeft Akyol in zijn column op hoofdlijnen weer. In zijn lezing stuurden de monarchen de wreedheden niet zelf aan, maar grepen ze evenmin in tegen degenen die zich schuldig maakten aan roof en slavernij. Daarmee beschrijft hij een koningshuis dat de daders niet tegenhield. Dat deze geschiedenis nu zorgvuldig is onderzocht, ziet hij als winst. De toegang tot belangrijke delen van het koninklijk archief maakte het mogelijk om de historische rol van de Oranjes beter in kaart te brengen.

Zijn bezwaar richt zich vooral op wat er vervolgens met die kennis gebeurt. Akyol ziet bij actiegroepen opluchting en een gevoel van erkenning, reacties waarvoor hij begrip heeft. Maar zodra daar een oproep tot herstel op volgt, wordt hij kritisch. Daarbij maakt hij wel onderscheid: herstel kan ook betekenen dat de geschiedschrijving wordt aangepast of dat het onderwijs meer aandacht besteedt aan deze periode. Zijn weerstand zit bij de mogelijkheid van materiële compensatie. Hij noemt geen concrete compensatieregeling; het is die mogelijke invulling van herstel waartegen hij zich uitspreekt.

Ook de tegenovergestelde reactie krijgt ervan langs. Wie het onderzoek afdoet met termen als woke, schuift volgens Akyol zowel het leed van anderen als hun behoefte aan kennis opzij. Zijn positie is daarmee tweeledig: hij steunt het onderzoek en de erkenning die het oplevert, maar niet iedere mogelijke vervolgstap. De betekenis van het rapport ligt voor hem in een beter onderbouwd beeld van het verleden. De omgang met die bevindingen vraagt volgens de columnist om een serieus en constructief gesprek, niet om afwijzende etiketten of een automatische stap naar materiële vergoeding.