Hoe China met onverwachte ‘hulp’ van Amerika zijn eigen ASML-machine probeert te bouwen

China probeert een eigen chipmachine te maken die kan concurreren met ASML. © ANP, René Manders/DCI MediaChina probeert een eigen chipmachine te maken die kan concurreren met ASML. Hoe China met onverwachte ‘hulp’ van Amerika zijn eigen ASML-machine probeert te bouwen Vierdubbele salarissen voor overlopers en duizend ingewikkelde puzzelstukjes: China bouwt met man en macht aan een eigen chipproductie. En dat allemaal dankzij een weigerachtig Amerika. Drie kenners over de ratrace met ASML. „Ineens ging iedereen in China aan.” Saskia van Westhreenen Economieverslaggever 31 augustus 2026, 11:30Laatste update: 11:51 Maak ons je Google-favoriet René Raaijmakers kent meerdere oud-werknemers van chipmachinebouwer ASML die na hun pensioen mysterieuze telefoontjes kregen. Niet één keer, maar soms wel vier keer. Of vijf. „Recruiters uit China.” Ze boden een salaris dat makkelijk vier keer over de kop ging. Raaijmakers, die schrijft aan een tweede boek over ASML, kent niemand die recent op zo’n lucratief aanbod is ingegaan, maar de acties zeggen alles over de verwoede pogingen die China doet om die bijzondere chipmachine na te maken. Sinds 2014 heeft de overheid al 300 miljard in die ratrace gestopt, een bedrag dat half zo groot is als de dagwaarde van heel ASML. „Ze hebben in China specialisten zat”, zegt Raaijmakers. „Maar mensen met deze specifieke systeemkennis, die niet.” Een enkele keer werd er een spion betrapt. In 2012, 2015, 2022 en 2023 waren er akkefietjes in de VS met (Chinese) medewerkers die aan de haal gingen met vertrouwelijke bedrijfsinformatie van ASML. Eén van hen richtte chipbedrijf DongFang op, dat maandag een beursgang aanvroeg in Shanghai. Dit voorjaar werd nog een voormalige Chinese softwarearchitect in Nederland veroordeeld voor het kopiëren van geheime gegevens. En intussen rekruteerde China veel mensen uit Taiwan: service engineers die daar ooit bij een ASML-onderdeel hadden gewerkt. De chipmachine van ASML is de heilige graal. Het ding is zo groot als een dubbeldekker, met daarin de meest verfijnde, geheime apparatuur om in een handomdraai chips op een plaatje te belichten, laagje voor laagje, ontelbare chips per machine per jaar. De vraag naar chips in de wereld is ongekend, mede door de opkomst van AI, de beurskoersen gaan door het dak en allemaal hebben ze die dure dubbeldekkers van ASML uit Veldhoven nodig. Het concern doet niet aan prijslijsten, maar een machine van het nieuwste soort zou een slordige 400 miljoen euro kosten. Per stuk. Dat de Chinezen zelf zo’n machtig ding willen bouwen is onderdeel van een groot langetermijnplan voor wetenschap en technologie. De industriepolitiek verschoof van kwantiteit naar kwaliteit, vertelt Sanne van der Lugt, China-onderzoeker bij het Leiden Asia Centre. „De Chinese overheid merkte dat buitenlandse bedrijven hun meest waardevolle intellectuele eigendom strikt geheim hielden. Daardoor bleef China vastzitten in laagwaardige productie, terwijl westerse bedrijven de hoge winstmarges opstreken.” „En toen bleek dat ook de nieuwste oorlogen grotendeels hightech zouden gaan worden gevoerd, heeft China in 2006 zestien prioriteiten gesteld. Ze wilden de achterstand inhalen. Niet meer afhankelijk zijn van het Westen.” ASML’s chiptechnologie, lithografie, stond aanvankelijk niet op die lange afvinklijst. Daarvoor was eerst een wake-upcall nodig van de Amerikanen. Want in de eerste regeerperiode van Donald Trump begon de VS China af te knijpen. Dat mondde in 2022 uit in de Chips for America Act, een wet die aan Amerika gelieerde bedrijven verbood hun chipproductie in China uit te breiden. Ook ASML mocht zijn superslimme machines daar niet meer leveren. Van der Lugt: „Er werd al aan lithografietechnologie gewerkt op Chinese universiteiten, maar er was geen businessmodel voor. Tót de Amerikanen er in 2018 voor het eerst bij de Nederlandse regering op aandrongen om geen EUV-machines aan China te verkopen. Toen was er ineens een businessmodel, en werd lithografi