Journalist Evan Gershkovich over 16 maanden in Russische cel: ‘Derk Sauer bleef me schrijven’

Evan Gershkovich: ‘Eén gedachte bleef terugkomen: als ik niet terugga naar de journalistiek, winnen zij.’ © Het ParoolEvan Gershkovich: ‘Eén gedachte bleef terugkomen: als ik niet terugga naar de journalistiek, winnen zij.’ interview Journalist Evan Gershkovich over 16 maanden in Russische cel: ‘Derk Sauer bleef me schrijven’ Ruim twee jaar zweeg journalist Evan Gershkovich over de zestien maanden die hij moest doorbrengen in Russische gevangenschap. Nu zijn boek over deze periode wereldwijd verschijnt, doet hij uitgebreid zijn verhaal. Op 31 oktober houdt hij de eerste Derk Sauerlezing in Amsterdam. „Wat mij overkwam was niet prettig, maar de Russische staat kan nog veel, veel wreder zijn tegen mensen.” Maak ons je Google-favoriet Hij voelt dat er íéts niet goed zit. Natuurlijk weet Evan Gershkovich (34) dat buitenlandse journalisten door de Russische veiligheidsdienst FSB in de gaten worden gehouden. Zelf zal hij geen uitzondering zijn. Op een lokale televisiezender is hij al beschuldigd van het verspreiden van nepnieuws over het Russische leger. Maar er is iets anders dat hem dwarszit. Een bron die banden heeft met de tankfabriek waar hij onderzoek naar doet, begint over informatie waar de journalist niet naar heeft gevraagd. Daarbij valt meer dan eens het woord staatsgeheimen. Dat woord kent Gershkovich goed. Maar dat een bron het zélf zo nadrukkelijk gebruikt, vindt hij vreemd. De Derk Sauerlezing is een nieuwe jaarlijkse lezing over persvrijheid en onafhankelijke journalistiek, ter nagedachtenis aan journalist en uitgever Derk Sauer. Sauer richtte in Rusland The Moscow Times op en was jarenlang columnist van Het Parool. Hij overleed vorig jaar op 72-jarige leeftijd. Evan Gershkovich houdt op 31 oktober de eerste lezing. Zijn loopbaan als Ruslandcorrespondent begon bij The Moscow Times. Later raakte hij bevriend met Sauer en zijn familie. Ook tijdens Gershkovichs gevangenschap bleven de twee contact houden. De Derk Sauerlezing is een samenwerking tussen Het Parool, The Moscow Times en De Balie, en wordt op 31 oktober gehouden in debatcentrum De Balie. Het is maart 2023. Rusland is Oekraïne ruim een jaar eerder binnengevallen en Gershkovich, dan 31 jaar, schrijft voor The Wall Street Journal over wat de oorlog binnen Rusland teweegbrengt. Hij onderzoekt de Russische defensie-industrie en reist daarvoor naar Jekaterinenburg, zo’n 1400 kilometer ten oosten van Moskou. In de regio staat de belangrijkste Russische tankfabriek. Waarschuwingen zijn er dan al geweest. Een journalist van The Moscow Times is eerder opgepakt en een Russische zakenman zegt tegen Gershkovich dat het werk van buitenlandse journalisten inmiddels als spionage kan worden gezien. Ook zijn redactie ziet risico’s. Ze vragen zich zelfs af of zijn bron onder druk wordt gezet door de FSB. Tegelijk zijn er redenen om te denken dat hij zijn werk nog kan doen: zijn persaccreditatie is net verlengd en hij heeft een nieuw visum voor drie maanden. Ze spreken extra voorzorgsmaatregelen af, en Gershkovich gaat terug naar zijn bron. Niet lang daarna wordt hij in Jekaterinenburg door de FSB opgepakt in het restaurant waar hij zijn afspraak had. Gershkovich concludeert later dat zijn gevoel klopte: de ontmoeting met de bron was onderdeel van een val die de FSB had opgezet. Twaalf uur na zijn lunch met de bron zit hij in een lijnvlucht terug naar Moskou, ‘met één arm geboeid’ aan een agent die naast hem ligt te slapen. Hij hoopt dat hij het land wordt uitgezet, maar dan hoort hij waar ze heen gaan: de Lefortovo-gevangenis. In zijn cel zet Gershkovich de Russische staatstelevisie aan, vol met propaganda. Hij verwacht nieuws over Oekraïne, waarin Oekraïners, zoals hij later telkens ziet, als nazi’s worden afgeschilderd, maar ziet een Amerikaanse journalist over zijn arrestatie praten. Híj́ is het nieuws. Gershkovich zet de televisie snel uit en denkt aan zijn ouders en vrienden, en aan hoe zij zich voelen. Gershkovich wordt beschuldigd van spionage en uiteinde