Langzaam, knullig en voorspelbaar, toch is Swiebertje de beste serie ooit volgens onze lezers

Geen razendsnelle montage of scherpe grappen, maar een zwerver die koffie drinkt en gedoe krijgt met de plaatselijke agent. Swiebertje klinkt niet als de meest flitsende televisiehit. Toch eindigt de serie bovenaan bij AD-lezers die hun favoriete programma uit 75 jaar televisie kozen. Meer dan een kwart van de bijna duizend reacties ging naar de klassieker met Joop Doderer.

De serie was tussen 1955 en 1975 op de late zaterdagmiddag te zien. Doderer speelde de ondeugende Swiebertje, die geregeld botste met agent Bromsnor en aanschoof in de keuken van Saartje, de huishoudster van de burgemeester. Het tempo lag laag, de personages waren eenvoudig en vaste grapjes keerden telkens terug. Ook zijn verzoek om koffie met iets lekkers hoorde bij dat vertrouwde patroon. Op papier misschien weinig verrassend, maar juist die herkenbaarheid bleef hangen. Geweld, gevloek en cynisme ontbraken; vriendelijkheid en overzichtelijke, alledaagse problemen kregen de ruimte.

Uit de lezersreacties blijkt dat de herinnering aan Swiebertje nauwelijks los te trekken is van het kijken zelf. Margret de Veen denkt terug aan zaterdagen waarop de kinderen eerst in een teil werden gewassen. Daarna volgden een schone pyjama, chips en de televisie. Voor Bea van Beek hoort de serie bij momenten op schoot bij haar vader, terwijl opa en oma koffie kwamen drinken. De aantrekkingskracht zat dus niet alleen in wat Doderer op het scherm deed. Ook het vaste familiemoment eromheen maakte indruk.

Een eigen toestel was bovendien lang niet vanzelfsprekend. Eef Spierenburg vertelt dat zijn grootouders als eersten binnen de familie een televisie hadden. Tijdens Swiebertje kwamen kinderen uit de buurt meekijken; in de gang stonden soms twaalf paar kinderschoenen. Een andere lezer kreeg een dubbeltje mee en mocht bij kennissen onder de tafel zitten om de uitzending te volgen. Zulke herinneringen laten zien hoe een programma mensen letterlijk samenbracht. Lezer Ans van der Vleuten benadrukt daarnaast de behulpzaamheid tussen Swiebertje, Saartje en hun vriend Malle Pietje. Hun problemen waren klein genoeg om prettig te blijven, maar herkenbaar genoeg om mee te leven.

Voor Eppo van Nispen tot Sevenaer, directeur van Beeld en Geluid, is de uitslag goed te begrijpen. Volgens hem begon Swiebertje met vier rechtstreeks uitgezonden afleveringen. Die trokken zoveel kijkers dat er meer geld beschikbaar kwam voor seizoenen, waarna de serie maandelijks verscheen. Hij ziet vooral de aantrekkingskracht voor het hele gezin als bepalend en noemt het spel van Doderer een belangrijke troef. Swiebertje was ondeugend zonder onaangenaam te worden. De lezerskeuze zegt daarmee niet alleen iets over een oude televisieserie, maar ook over wat kijkers ervan bewaren: vertrouwde personages en het gevoel van samen voor de buis zitten.