Met Max op nazi-tour door Buenos Aires: ‘Ik wil iets losmaken bij toeristen’

Een Duits biercafé in Buenos Aires lijkt niet meteen de plek voor een confrontatie met het naziverleden. Toch kwam Adolf Eichmann er geregeld nadat hij Europa was ontvlucht. Het is een van de plekken waarmee gids Max Murmis laat zien hoe die geschiedenis verweven raakte met Argentinië. Zijn tour draait niet om spannende complotten, maar om het verschil tussen wat aantoonbaar gebeurde en wat mensen graag geloven.

Murmis is 29, Joods en historicus. Het idee voor zijn rondleiding ontstond toen hij als gids werkte in het plaatselijke Holocaustmuseum. Anderhalf jaar geleden begon hij toeristen mee te nemen door Buenos Aires. Inmiddels levert de stroom positieve recensies hem zoveel belangstelling op dat hij de vraag nauwelijks bijhoudt. Vooral Joodse Amerikanen en Duitsers boeken een wandeling. De stad vormt daarvoor een bijzondere achtergrond: nergens in Noord- en Zuid-Amerika, behalve in New York, is de Joodse gemeenschap groter. Murmis wil bezoekers niet alleen verhalen vertellen, maar ook hun beeld van Argentinië bijstellen.

Bij restaurant en biercafé ABC krijgt dat verleden een concreet adres. Eichmann, een sleutelfiguur achter de deportatie van miljoenen mensen, werd er gastvrij ontvangen. Ook Josef Mengele en de Nederlandse SS’er Willem Sassen zouden daar met hem zijn gezien. Eichmann bereikte Buenos Aires in 1950, na een bootreis vanuit Genua. Zijn ontsnapping verliep via de Rattenlijn: een geheime vluchtroute waarbij het Vaticaan en het Rode Kruis hulp boden. Eenmaal in Argentinië gebruikte hij de naam Ricardo Klement. Die andere identiteit hield zijn verleden uiteindelijk niet verborgen.

Zijn zoon Klaus sprak zijn mond voorbij terwijl hij een relatie had met de dochter van iemand die concentratiekamp Dachau had overleefd. In 1960 ontvoerde de Israëlische geheime dienst Mossad Eichmann. Twee jaar later werd hij in Israël geëxecuteerd. Zulke gebeurtenissen geven Murmis genoeg materiaal zonder dat hij er sensationele verhalen bij hoeft te halen. Neem het hardnekkige idee dat Hitler per onderzeeër naar Argentinië ontsnapte. Rond het einde van de oorlog gaven twee Duitse onderzeeërs zich inderdaad over aan de Argentijnse marine. Hitler zat daar niet aan boord.

De wandeling maakt ook duidelijk hoe verschillende geschiedenissen dezelfde plek kunnen raken. In het stadion waar Maradona zijn huwelijksfeest hield, hadden ooit 15.000 mensen de Hitlergroet gebracht. Daarnaast voert de route langs een monument voor slachtoffers van twee terroristische aanslagen in de jaren negentig. Murmis wil daarmee geen beeld bevestigen van Argentinië als een land vol nazi’s. Hij bestrijdt juist zulke versimpelingen met onderzoek en feiten. De inzet van zijn tour: bezoekers laten begrijpen wat er werkelijk gebeurde, zonder dat mythen het zicht op die geschiedenis overnemen.