‘Misschien willen we straks wel terug naar de tijd dat je werd afgewezen op die vlek in je trui’

Solliciteren zonder recruiter tegenover je: voor de één een opluchting, voor de ander een afknapper. Softwaretester Laurens (52) vond een gesprek met AI juist prettig, terwijl customer relations manager Fred (51) het menselijke contact miste. Hun ervaringen laten zien hoe verschillend een digitale selectie kan uitpakken.

Anne-Marije Buckens, die al bijna vijftien jaar met haar bedrijf vijftigplussers aan werk helpt, beschrijft hun verhalen in haar column bij AD. Verschillende werkzoekenden vertelden haar de afgelopen weken over sollicitatiegesprekken die volledig door AI werden afgenomen. Het gaat dus niet om een recruiter die wat vragen door een chatbot laat bedenken. Bij deze gesprekken zit er aan de andere kant van het scherm helemaal geen mens. De kandidaat beantwoordt vragen van een virtuele gesprekspartner, waarna AI de antwoorden beoordeelt. Daarmee krijgt kunstmatige intelligentie niet alleen een rol bij het schrijven van motivatiebrieven, maar ook aan de selectiekant.

Voor Laurens haalde die aanpak flink wat druk van de ketel. Hij werkt het liefst in de avond en is graag op zichzelf. Een gesprek op kantoor, vroeg op de dag, kost hem juist veel energie. De treinreis, stadsdrukte, verplichte praatjes en voortdurend oogcontact: volgens hem raakt zijn batterij al leeg voordat hij zichzelf goed heeft kunnen presenteren. Bij eerdere sollicitaties kreeg hij daardoor het verwijt dat hij onvoldoende enthousiasme of motivatie uitstraalde. Laurens vraagt zich af waarom gemakkelijk kunnen praten zo zwaar moet meetellen wanneer dat voor het werk niet noodzakelijk is.

Zijn AI-gesprek voerde hij thuis, midden in de nacht. Dat was ook de omgeving waar hij de functie zou gaan uitvoeren. De digitale beoordeling viel positief uit: Laurens mocht verder naar de tweede ronde. Daar wacht alsnog een echte recruiter. Voor hem werkte de geautomatiseerde eerste selectie dus als een toegangspoort, niet als een extra obstakel. Hij kon het gesprek voeren op een moment en een plek die beter bij hem pasten.

Fred beleefde zijn sollicitatie heel anders. In een beveiligde omgeving kreeg hij vragen van een avatar, waarvan de stem hem aan een navigatiesysteem deed denken. Zijn antwoorden werden opgenomen en door AI beoordeeld. Waar die opnames uiteindelijk zouden belanden, was hem niet duidelijk. Toch accepteerde hij de privacyvoorwaarden, omdat hij de baan graag wilde. Ook de beoordelingscriteria bleven voor hem onduidelijk. Fred vreest dat een systeem bestaande voorkeuren voor bepaalde kandidaten kan overnemen uit historische gegevens. Dat is zijn zorg, geen vastgestelde uitkomst van deze sollicitatie.

Het grootste gemis zat voor Fred in het eenrichtingsverkeer. Hij wilde zelf óók ontdekken of de werkgever bij hem paste: hoe de sfeer was, wat de uitdaging inhield en of er een klik ontstond. De avatar gaf hem daar geen gevoel bij. De twee ervaringen leggen zo een duidelijk verschil bloot: AI kan drempels wegnemen voor kandidaten die vastlopen op de sociale kant van solliciteren, terwijl anderen juist het wederzijdse kennismaken missen. Laurens gaat door naar een menselijk vervolggesprek; Fred bleef na zijn digitale ronde met vragen over de werkgever zitten.