Moeten we ons in Nederland zorgen maken over het westnijlvirus?

Het afgelopen muggenseizoen zijn er in Nederland zeker negen mensen besmet geraakt met het westnijlvirus. Waarschijnlijk zijn het er veel meer, maar slechts een klein deel van de mensen die het virus oplopen, krijgt ook klachten. Een week geleden overleed in de provincie Utrecht iemand aan de gevolgen van het virus. Wat is het westnijlvirus en moeten we ons zorgen maken? Hieronder vijf vragen en antwoorden. Wat is het westnijlvirus? Het westnijlvirus kan westnijlkoorts veroorzaken. Het komt oorspronkelijk uit Oeganda, uit het zogenoemde westnijldistrict. In 1937 werd het voor het eerst bij iemand vastgesteld. Het virus komt met name voor bij vogels. De overdracht gaat via muggen, die zich voeden met het bloed van besmette vogels en zo ook besmet kunnen raken. Besmette muggen kunnen op die manier het virus overdragen op mensen en zoogdieren. Mensen en paarden zijn zogenoemde dead end hosts, zij kunnen het virus niet doorgeven. Het virus is daarom niet vergelijkbaar met bijvoorbeeld corona. Van de besmette mensen ervaart 80 procent geen klachten en 20 procent ervaart milde klachten. Zij worden bijvoorbeeld grieperig of krijgen koorts. Minder dan één procent wordt ernstig ziek en krijgt neurologische aandoeningen, bijvoorbeeld een hersenvliesontsteking of verlammingsverschijnselen. In het ergste geval kan iemand aan de gevolgen van het virus overlijden. Mensen die ouder zijn dan 50 jaar lopen een groter risico om ziek te worden. Dat geldt ook voor kwetsbare groepen. De persoon die vorige week aan de gevolgen van het virus overleed, was ouder dan 75 jaar en had ook andere aandoeningen. Hoe is het virus in Nederland terechtgekomen? Vanuit Afrika rukte het virus via trekvogels op naar Zuid-Europa. Het komt voornamelijk voor in Italië, Griekenland, Hongarije en op de Balkan. Trekvogels hebben het vervolgens weer meegenomen naar Nederland. Het virus is niet nieuw in Nederland. Het werd voor het eerst bij mensen hier geconstateerd in 2020; toen werden acht besmettingen gemeld. Daarna waren er geen besmettingen meer onder mensen, tot dit jaar. In 2022 werd een besmette blauwe reiger gevonden. Het virus bleek nauw verwant aan de stam die in in 2020 de besmettingen veroorzaakte. In september en de herfst van 2025 werd een andere variant van het virus vastgesteld in zowel muggen, vogels als paarden. Moeten we ons zorgen maken om het virus? Omdat slechts een klein deel van de besmette mensen klachten krijgt, is de inschatting dat er momenteel in Nederland veel meer mensen besmet zijn. Muggenexpert Bart Knols maakt zich daarom zorgen. "Er zijn geen vaccins voor mensen, je kunt je enkel beschermen tegen muggenbeten. Ook is er geen medicatie voor wanneer je ziek wordt." Bij ziekte kunnen wel de symptomen worden bestreden. Experts verwachten dat we in Nederland meer te maken zullen krijgen met soortgelijke muggeninfecties, bijvoorbeeld door de tijgermug. Door langere en warmere zomers wordt de muggendichtheid, hoeveel muggen er zijn in een gebied, groter. Bij warm weer ontwikkelen larven zich sneller en ontstaan er meer nieuwe generaties muggen, zegt Knols. Meer muggen betekent meer beten bij vogels. Dat betekent meer geïnfecteerde muggen en daarmee groeit het risico voor mensen. Dat noemt Knols problematisch. Virologen Chantal Reusken van het RIVM en Marion Koopmans van het Erasmus MC zijn minder bezorgd: "Als we de impact van de gevolgen van dit virus vergelijken met die van andere infectieziekten, is dat bij dit virus beperkt", zegt Reusken. Koopmans beaamt dat: "Negen ziektegevallen vind ik best veel, maar het westnijlvirus wordt niet overgegeven van mens op mens, dus dat zal nooit leiden tot hele grote uitbraken." Wel moet worden voorkomen dat het virus zich verspreid via gedoneerd bloed, zeggen Koopmans en Reusken. Bloeddonateurs kunnen als zij besmet zijn het virus op die manier doorgeven. Wanneer iemand bloed doneert wordt diegene vooraf gescreend. Als besmet bloed wordt geconstateerd, worden andere donaties in de regio nagegaan. Wat is de verwachting over het virus in Nederland? De komende weken zullen waarschijnlijk nog besmettingen worden gemeld, zegt Reusken. Op de lange termijn krijgen we meer te maken met soortgelijke muggeninfecties, vanwege de opwarming van de aarde, zegt Koopmans. "We verwachten ook nieuwe, exotische muggen en meer virusinfecties. Geen infecties die vergelijkbaar zijn met de pandemie, maar wel infecties waar we niet op bedacht zijn", zegt Koopmans. Trekvogels zullen het westnijlvirus ieder jaar naar Nederland brengen, verwacht Reusken. "Daarnaast kan het virus overwinteren, muggen houden een winterslaap. Of er een nieuwe uitbraak komt, hangt af van ecologische omstandigheden." Hoe verweren we ons tegen het virus? Door muggenbeten te voorkomen. Dat kan door horren te plaatsen, bedekkende kleding te dragen wanneer het gaat schemeren en door muggenwerendemiddelen te gebruiken. Ook is het verstandig om stilstaand water rondom het huis, waarin muggen zich kunnen voortplanten, zoveel mogelijk te verwijderen. "Wat we kunnen doen tegen het virus is beperkt. Vogels zijn het reservoir en daar is weinig tegen te doen", zegt Reusken. Het is aan de politiek om prioriteiten te stellen en of er geld is voor een hardere aanpak, zegt Koopmans. "Dat is een lastig dilemma. Ik denk wel dat er structureel aandacht moet komen voor door insecten overdraagbare ziekten."