Nederlandse scholieren scoren al jaren niet goed in dit onderzoek, maar zijn die zorgen terecht?

Hoogleraar Gert Biesta is kritisch op het Pisa-onderzoek. © Guus SchonewilleHoogleraar Gert Biesta is kritisch op het Pisa-onderzoek. Nederlandse scholieren scoren al jaren niet goed in dit onderzoek, maar zijn die zorgen terecht? Dinsdag worden de resultaten van het nieuwe Pisa-onderzoek bekend, die laten zien hoe 15-jarigen wereldwijd scoren op lezen en wiskunde. De Nederlandse scores zijn al jaren weinig rooskleurig en zorgen steevast voor discussie. Onterecht, zeggen deskundigen. „Het geeft een vertekend beeld.’’ Emma Thies Nieuwsverslaggever 7 september 2026, 11:00Laatste update: 11:30 Maak ons je Google-favoriet Rooskleurig waren de resultaten van het laatste Pisa-onderzoek (gepubliceerd in 2023) niet: ‘onze’ jongeren lezen steeds slechter. Op wiskunde en natuurwetenschappen deden Nederlandse scholieren het iets beter, al was er ook op die gebieden sprake van achteruitgang. Het zorgde voor flinke opschudding. Onderwijsorganisaties uitten hun zorgen, er werden Kamervragen gesteld, toenmalig onderwijsminister Mariëlle Paul noemde de resultaten ‘zorgelijk’ en de discussie over de kwaliteit van het onderwijs werd verder aangewakkerd. „De Pisa-paniek’’, zo verwijst onderwijspedagoog Gert Biesta naar de reacties. Vooropgesteld, beaamt ook Biesta, hoogleraar aan de Universiteit van Melbourne en kroonlid van de Onderwijsraad: het Pisa-onderzoek wordt al jaren grootschalig uitgevoerd en is statistisch representatief. Toch laat de pedagoog zich al een aantal jaar kritisch uit over het onderzoek. „In mijn ogen geeft het een beperkt en vertekend beeld van wat goed onderwijs is. Ik vind dat we op basis van deze uitkomsten te forse uitspraken doen over ons hele onderwijssysteem, en te veel appels met peren (verschillende landen met verschillende onderwijssystemen, red.) vergelijken.’’ Ik denk dat het veelzeggender zou zijn om te kijken waar scholieren terechtkomen, wat ze bijdragen aan de samenleving Volgens Biesta wordt er te veel gekeken naar ‘vaardigheden van vroeger’. „De rekenmachine riep decennia geleden enorm veel vragen op en is nu ingeburgerd. Daarmee wil ik zeggen: door dit soort ontwikkelingen verschuift de opdracht van het onderwijs. De samenleving en wat we daarin moeten ‘kunnen’ verandert, net als de manier waarop we taal gebruiken, dus moeten we jongeren niet anders beoordelen?’’ Wat zou dan wel een goede indicator zijn van hoe jongeren ‘het doen’? „Allereerst zouden we denk ik meer naar het hele onderwijs moeten kijken, dus ook naar geschiedenis of lichamelijke opvoeding’’, zegt Biesta.„Ik denk dat het veelzeggender zou zijn om te kijken waar scholieren terechtkomen, wat ze bijdragen aan de samenleving, of ze gemotiveerd in een beroep terechtkomen. Waarom kijken we daar niet wat meer naar? Op die facetten gaat er heel veel goed in Nederland, en het is belangrijk dat te benoemen. Dat zegt in mijn ogen een stuk meer over ons onderwijs.’’ Lieke Verheijen, taal- en communicatiewetenschapper aan de Radboud Universiteit, kijkt met interesse naar wat Pisa dit keer zal publiceren. Zelf houdt Verheijen zich vooral bezig met schrijfvaardigheid, iets wat in het Pisa-onderzoek niet wordt meegenomen. „En dat vind ik jammer, want dat zou ons een nog breder beeld geven van hoe het gesteld is met het taalniveau. De Onderwijsinspectie publiceerde vorig jaar wel dat een op de zes scholieren het basisschrijfniveau niet haalt. Maar omdat dit niet eerder is onderzocht, is het moeilijk om conclusies te trekken over hoe zich dit nu écht ontwikkelt.’’ Ook Verheijen weet dat jongeren soms over vaardigheden beschikken die in de meer ‘traditionele’ onderzoeken niet altijd worden meegenomen. Wel zag de taalwetenschapper in haar eigen onderzoek dat jongeren die veel autocorrect gebruiken slechter spellen. Ook is het volgens Verheijen niet gunstig dat scholieren het ‘hele schrijfproces’ tegenwoordig kunnen uitbesteden aan AI, zoals ChatGPT. „Maar tegelijkertijd zijn er ook een hoop nieuwe ontwikkelingen: jongeren van nu groeien op