Ook rekenmeesters kabinet concluderen: veel veebedrijven overleven stikstofplannen niet

Nederland telt straks 20 tot 30 procent minder melkvee, zo verwacht het PBL. © ANPNederland telt straks 20 tot 30 procent minder melkvee, zo verwacht het PBL. Ook rekenmeesters kabinet concluderen: veel veebedrijven overleven stikstofplannen niet Een waanzinnige kluif. Dat is het oordeel van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over de stikstofplannen van het kabinet-Jetten. De groene rekenmeesters spreken van een ‘uitvoeringsoperatie van historische omvang’. En er dreigt een kaalslag onder boerenbedrijven: met mogelijk 30 procent minder koeien en 40 procent minder varkens en kippen. Edwin Timmer Nieuwsverslaggever 3 september 2026, 22:16Laatste update: 22:34 Maak ons je Google-favoriet Ja, uitvoering van het stikstofpakket kan de natuur enorm helpen. Tegelijkertijd zijn de noodzakelijke investeringen voor boerenbedrijven zo hoog, dat lang niet alle familiebedrijven dat kunnen opbrengen. Bovendien: het systeem om bijvoorbeeld de stikstofuitstoot per boerderij bij te houden, moet nog worden opgetuigd. „Dit vraagt enorm veel van overheden en boerenbedrijven”, concludeert Daan Boezeman, onderzoeker van het PBL, na een analyse van de plannen van minister Jaimi van Essen (Landbouw). „We verwachten veel stoppers onder boeren. Maar er kunnen ook heel grote stappen worden gemaakt in natuurherstel en stikstofvermindering.” Minister Jaimi van Essen (Landbouw) tijdens een bezoek aan Griendtsveen. © ANP Om de uitdaging voor de landbouw te schetsen: de uitstoot van ammoniak moet per 2035 bijna halveren ten opzichte van 2019. Dat lukt niet met ietsje ander koeienvoer of meer weidegang. „Kostbare stalaanpassingen zijn noodzakelijk”, zegt Boezeman. Ook de maximumnorm van 2,6 koeien per hectare ‘gaat knellen’ in regio’s met veel vee, zoals Brabant. Hoeveel boerenbedrijven zullen stoppen, weet het PBL niet. „Dat is koffiedik kijken.” Maar de rekenmeesters verwachten straks 20 tot 30 procent minder melkkoeien en mogelijk 40 procent minder varkens en kippen. Voor boeren die wel fors investeren in nieuwe stallen, is niet uitgesloten dat ze in 2035 alsnog door extra maatregelen worden geraakt. Als de uitstoot van stikstof dan niet ver genoeg is gedaald, dreigt namelijk nog eens een algemene korting van 5 tot 10 procent van de veestapel. Het PBL wijst erop dat dit banken huiverig kan maken om nu leningen te blijven verstrekken. Vleeskippen in een stal in Neerkant (NB). Ook in de varkens- en pluimveehouderij moet de uitstoot van ammoniak omlaag. © Rob Engelaar Dan de natuur. Volgens het PBL is het stikstofpakket een belangrijke stap naar natuurherstel. De neerslag van stikstof op beschermde natuur kan met alle plannen wel 30 procent dalen. Toch is er iets opmerkelijks aan de hand. De overheid hanteert vanouds een risicomaat om aan te geven hoeveel stikstof de kwetsbare flora en fauna maximaal kan verdragen. Deze zogenaamde kritische depositiewaarde (KDW), die het kabinet overigens uit de wet wil halen, wordt tot nu toe in 110 van de 120 natuurgebieden overschreden. Als het omvangrijke stikstofpakket van Van Essen wordt uitgevoerd, daalt dat aantal slechts naar 106. Die minimale verbetering schetst hoe uitzonderlijk streng de normen zijn, zo erkent ook het PBL: „De KDW ligt zo scherp dat je echt extreem veel zou moeten doen om eronder te komen. Er is geen pakket maatregelen voorstelbaar om dat overal te halen.” En toch is genoeg natuurherstel mogelijk om straks de vergunningverlening weer op gang te krijgen, meent het Planbureau. Veel natuurgebieden zullen in 2035 nog maar een kleine overschrijding van stikstof kennen. Daarnaast biedt het pakket geld voor het tegengaan van verdroging. Bovendien krijgt de natuur voorrang op een deel van de huidige landbouwgrond: je kunt er nog wel boeren, maar minder intensief, met minder vee en bijvoorbeeld biologisch. Minister Jaimi van Essen (Landbouw) bij de ondertekening van een samenwerkingsovereenkomst op de Veluwe. © ANP De grootste uitdaging ligt ten slotte misschien wel bij de overhei