Op zonnige dagen gaan de panelen uit: waarom zonneparken nauwelijks nog iets opleveren

Zonnepark van Endona bij Heeten. © ArchiefZonnepark van Endona bij Heeten. Op zonnige dagen gaan de panelen uit: waarom zonneparken nauwelijks nog iets opleveren Zonneparken leveren nauwelijks nog iets op. Op zonnige dagen worden de panelen zelfs uitgezet, omdat de stroomprijzen dan negatief zijn. Voor lokale energiecoöperaties als het Sallandse Endona breken spannende tijden aan. Er is een oplossing, maar die is prijzig. Maak ons je Google-favoriet Zonneparken. Toen ze een kleine tien jaar geleden massaal verrezen in de weilanden van Oost-Nederland, leek het nog zo’n mooie investering. Duizenden zonnepanelen en een flinke subsidie van de overheid: dat betekende vijftien jaar lang een behoorlijk en voorspelbaar inkomen. Maar de energiecrisis en het overvolle stroomnet hebben de kaarten opnieuw geschud. Alles is anders nu. „Jaren geleden was het een heel mooie business. Maar het wordt niet makkelijker door alles wat er speelt”, zegt Edwin Mein, bestuurslid bij Endona. De Sallandse energiecoöperatie bouwde met succes zonneparken in Raalte en Heeten. Inwoners en bedrijven investeerden en de omgeving profiteerde mee van de jaarlijkse opbrengst. Maar juist op dat vlak is de wereld een stuk onzekerder geworden. Het rendement van zonneparken staat onder druk. „De marktomstandigheden zijn zeer slecht”, zegt directeur Siward Zomer van branchevereniging Energie Samen. „Op zonnige dagen, als zonneparken veel stroom produceren, zijn de stroomprijzen negatief. Er moet dan een terugleverboete betaald worden. Veel zonneparken zetten de panelen daarom uit.” Het gevolg is dat zonneparken veel minder geld opleveren dan vooraf gedacht. ,,Veel coöperaties hebben de afgelopen jaren verstandig financieel beleid gevoerd, waardoor er een behoorlijke reserve is. Maar daar kunnen ze niet lang meer op teren. Het is voor veel coöperaties een spannende tijd.” Zo ook voor Endona. De lokale energiecoöperatie kreeg subsidies van de provincie en het Rijk, zelfs Europa betaalde mee om zonneparken te realiseren. Een belangrijke poot is ook lokaal eigendom. Maar wat als de kans op een mooi rendement voor de lokale investeerders klein is? Dan neemt de interesse af, blijkt ook uit recent onderzoek in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Dat stelt dat veel zonneparken in financieel zwaar weer verkeren en faillissementen niet zijn uitgesloten. „We zien nog steeds positieve getallen bij onze zonneparken. Maar we zien wel dat de toekomst zich moeilijk laat voorspellen”, beschrijft bestuurslid Mein de onzekere tijden waarin ook Endona verkeert. Branchevereniging Energie Samen merkt dat er vrijwel geen nieuwe zonneparken meer worden gerealiseerd. „De financiële risico’s zijn veel te groot”, zegt directeur Zomer. ,,Energiecoöperaties die al heel ver waren met een zonneproject trekken op de valreep alsnog de stekker eruit.” Hierdoor is een belangrijke doelstelling uit het Klimaatakkoord uit beeld geraakt. Om het draagvlak voor de energietransitie te vergroten, is namelijk afgesproken dat de bevolking moet profiteren van zonneparken en windturbines. Voorheen zetten vooral bedrijven die neer. Bewoners keken tegen zonneparken en windmolens aan, maar de winsten gingen naar investeringsmaatschappijen of pensioenfondsen, vaak zelfs in het buitenland. Dat moest anders. Lokale burgers moeten niet alleen de lasten ondervinden, maar ook de lusten. Ontwikkelaars van wind- en zonneparken moeten daarom sinds 2019 streven naar minimaal 50 procent lokaal eigenaarschap. Lokale energiecoöperaties, die bestaan uit burgers, namen de handschoen op. In een paar jaar tijd werden er honderden opgericht. Verschillende coöperaties realiseerden eigen zonneparken en soms zelfs windturbines. Het aandeel lokaal eigendom groeide gestaag. Maar uit de de laatste Financiële Participatiemonitor van het ministerie blijkt dat het streefdoel van 50 procent lokaal eigendom in 2030 uit zicht is geraakt. Nog geen kwart van de opgewekte stroom door zonneparken is moment