Patriarch Kirill geeft Poetin een religieus alibi om de oorlog in Oekraïne voort te zetten

De Russische president Poetin en kerkleider Kirill in 2025 in Moskou. © APDe Russische president Poetin en kerkleider Kirill in 2025 in Moskou. Patriarch Kirill geeft Poetin een religieus alibi om de oorlog in Oekraïne voort te zetten Dat een staakt-het-vuren tussen Rusland en Oekraïne uitblijft, heeft veel te maken met de opstelling van kerkvorst Kirill. De geestelijk leider van de Russisch-orthodoxe Kerk vertelt moeders dat hun gesneuvelde zonen een offer hebben gebracht dat al hun zonden schoonwast. „Hij vindt dat heel Oekraïne bij Rusland hoort, en beïnvloedt Poetin daarmee.’’ Sanne Schelfaut Buitenlandverslaggever 28 september 2026, 11:30Laatste update: 11:50 Maak ons je Google-favoriet Ze hebben elkaar nodig: de Russische president Vladimir Poetin (73) en patriarch Kirill (79). Voor de president is de kerkvorst een belangrijke pijler voor het overeind houden van zijn regime en het legitimeren van zijn buitenlandbeleid. Andersom is het Kremlin de grootste geldschieter van de Russisch-orthodoxe Kerk. Formeel scheidt de Russische grondwet kerk en staat, maar in de praktijk stroomt er op grote schaal overheidsgeld en staatshulp richting de kerk van Kirill. „Kerk en staat doen in Rusland alles samen, ondanks de grondwet. Als de regering de oorlog verklaart, gaat de kerk daarin mee. Poetin kan het land militair en politiek controleren, maar Kirill levert hem de morele dekking die nodig is om een langdurige oorlog aan het Russische volk te verkopen, ondanks de grote verliezen aan mensenlevens’’, zegt Ruslanddeskundige Hans van Koningsbrugge. Kirill is een van de voornaamste architecten van het concept Russkij Mir (de ‘Russische Wereld’). Dit is de neo-imperiale gedachte dat Rusland, Oekraïne en Belarus tot één cultureel, spiritueel en historisch gebied behoren. Poetin gebruikt politieke en militaire middelen om deze invloedssfeer af te dwingen en patriarch Kirill levert volgens Van Koningsbrugge het spirituele fundament daarvoor. „Door de oorlog in Oekraïne een ‘heilige strijd’ tegen het ‘verdorven Westen’ te noemen, geeft Kirill Poetins invasie een morele rechtvaardiging.’’ Patriarch Kirill (midden) tijdens een processie door Moskou, begin deze maand. © Russian Orthodox Church Press Se Het zorgt er volgens de hoogleraar geschiedenis en politiek van Rusland voor dat de oorlog, die al ruim vierenhalf jaar duurt, eindeloos lijkt door te kunnen gaan. „Voor Kirill bestaat er geen compromis. Hij vindt dat heel Oekraïne onder Russische invloedssfeer moet komen te staan, niet deels. Het Oekraïense volk mag volgens hem geen eigen, zelfstandige staat hebben.’’ Daarnaast speelt hij in op het gemoed van de Russische moeders door te stellen dat zonen die sneuvelen in Oekraïne een offer brengen dat ‘al hun zonden schoonwast’. „Op het platteland heeft zo’n boodschap zeker nog impact. Hiermee voorkomt hij bij een deel van de families dat ze kritiek hebben op de oorlog die al honderdduizenden doden heeft gekost.’’ Kirill heeft daarnaast Poetins leiderschap al eens omschreven als een ‘wonder van God’. Daardoor stelt hij kritiek op de president voor gelovige Russen vrijwel gelijk aan kritiek op de kerk of God. Van Koningsbrugge: „Kirill leidt een instituut dat onder zijn bewind, sinds 2009, enorm veel grond en macht van het Kremlin heeft gekregen. Ook hoeft de kerk bijna geen belasting te betalen. In ruil daarvoor gedraagt de orthodoxe kerk zich feitelijk als een ministerie van Ideologie en Propaganda voor het regime in Moskou.’’ Waar westerse of neutrale bemiddelaars hopen op een diplomatieke uitweg, heeft Kirill de oorlog gedefinieerd op een manier die vrede of een compromis vrijwel onmogelijk maakt. „Het is alles of niets voor Kirill. In zijn ogen is het goed tegen kwaad. En het kwaad, dat zijn wij in het Westen. Hij heeft er geen belang bij dat de strijd wordt gestaakt. Voor hem bestaat er geen diplomatieke uitweg.’’ Het kerkbezoek is ook in Rusland fors gedaald, maar dat betekent volgens Van Koningsbrugge niet automatisch