Race tegen de klok voor ebolamedicijn in Congo: 'Kinderen blijven nu alleen achter'

Bij de ebola-uitbraak in Congo draait het om een variant van het virus waar geen geneesmiddel of vaccin voor bestaat. In de zwaarst getroffen gebieden proberen artsen patiënten in leven te houden. Tegelijkertijd is er een race tegen de klok gaande om medicatie te vinden om het sterftecijfer omlaag te krijgen. De Congolese arts Jacques Makuta werkt al maandenlang in een behandelcentrum voor ebolapatiënten in Bunia, in het oosten van Congo. Iedere ochtend trekt hij een beschermend pak aan om mensen zo goed mogelijk te helpen. Dan gaat hij de isolatiekamers in, waar de patiënten liggen. Zwangere vrouwen, baby's van een paar maanden oud, mensen op leeftijd. Niemand blijft door ebola gespaard. Bundibugyo is een zeldzame ebolavariant, mede daarom is er nog geen medicatie. En iedere dag overlijden er ook patiënten. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) sterft ongeveer 48 procent van de besmette mensen in de Democratische Republiek Congo. Hopen op doorbraak "We doen ons best om mensen te redden en vol moed door te gaan", zegt de gedreven arts van Alima, een ngo die hier veel ebolaklinieken heeft opgezet. Toch voelt hij zich vaak ook machteloos. "Wat we doen is het behandelen van symptomen, maar we hebben geen geneesmiddel om het virus te stoppen. Het doet pijn dat we zoveel patiënten verliezen." Maar daar wordt nu wel hard aan gewerkt. Midden in het crisisgebied, en zelfs in het ziekenhuis waar Makuta werkt, is sprake van baanbrekend onderzoek. Honderden patiënten in Oost-Congo krijgen twee antivirale middelen, of een combinatie ervan, waarvan de hoop is dat die de overlevingskansen van patiënten verhoogt. Het is deel van een internationaal onderzoek, de Partners-studie, waarbij Congolezen samenwerken met internationale collega's en universiteiten, farmaceuten en de WHO. In een witte tent, omgebouwd tot laboratorium op het terrein van een kliniek van Artsen zonder Grenzen, zit de Vlaamse infectieziektedeskundige Hilde De Clerck van het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) in Antwerpen. Het instituut werkt ook mee aan de studie. In het veldlaboratorium worden bloedmonsters van patiënten door teams in beschermende pakken gecontroleerd. "Zo hopen we te zien dat de viruswaarden in het bloed dalen bij de patiënten die een of beide geneesmiddelen krijgen", legt De Clerck uit. "Ik voel wel dat de ogen van de wereld op ons zijn gericht. Natuurlijk hopen we op een wetenschappelijke doorbraak." Frustraties Dit is niet de eerste ebola-uitbraak waar De Clerck bij betrokken is. Als arts stond ze al meerdere keren aan de frontlinie. Daarom weet ze hoe gefrustreerd je je als arts kunt voelen terwijl je patiënten met ebola behandelt. "Je ziet soms jonge mensen, jonge patiënten binnenkomen", vertelt ze. "Dan denk je: die is jong, die gaat het redden. Maar het virus is zo sterk, zo agressief, dat zelfs jonge mensen die verder in goede gezondheid zijn het niet redden." Volgens De Clerck is juist daarom onderzoek naar nieuwe behandelingen zo belangrijk. "Het is ook echt een waanzinnig groot drama voor families, die vaak meerdere personen van eenzelfde gezin verliezen. We zien ook gezinnen waarvan de kinderen alleen achterblijven. Dit onderzoek is echt cruciaal." Na tests op dieren nu studie bij mensen Het gaat bij de proef om de medicijnen remdesivir, een bestaand antiviraal middel, en MBP134, een medicijn dat proteïnen bevat die het virus kunnen herkennen en neutraliseren. Beide medicijnen zijn op dieren getest en lijken te werken tegen de Bundibugyo-variant. De volgende stap is de studie bij mensen. Ondertussen wordt er ook gewerkt aan een vaccin tegen deze variant en krijgen mensen ook een vaccin dat werkt tegen de Zaïre-variant om te kijken of deze ook bescherming biedt. Intussen is het einde van de uitbraak is nog niet in zicht. "We vergelijken ebola-epidemieën met een soort brandje, omdat het zich verspreidt als een vuur. En het had zich al waanzinnig verspreid voordat we wisten dat de epidemie er was", zegt De Clerck. "En we krijgen deze brand moeilijk onder controle." Nog steeds gaan mensen ook vaak te laat naar een ziekenhuis, als ze al heel erg ziek zijn of ze sterven thuis en besmetten anderen. "Er zijn veel meer mensen nodig om de gemeenschappen in te gaan, mensen voor te lichten over ebola en contactonderzoek te doen. We hopen dat meer mensen hulp zoeken als ze weten dat er een mogelijk medicijn is." Zorgelozer werken Ook de Congolese arts Makuta wacht met smart op een behandeling waarmee hij patiënten daadwerkelijk kan helpen en die hem kan beschermen, mocht hij het virus tijdens zijn werk oplopen. "Dan kunnen we zorgelozer ons werk doen." De resultaten kunnen nog wel op zich laten wachten, waarschuwt De Clerck. "Pas als de eerste resultaten aantonen dat een (of beide) producten werken, kan de medische wereld toegang krijgen tot dat geneesmiddel of de -middelen."