Topambtenaar: bajesklant vaker overdag naar werk om cellentekort aan te pakken

Wim Saris, als directeur-generaal van de Dienst Justitiële Inrichtingen de hoogste ambtenaar in het gevangeniswezen. Het cellentekort ‘dreigt erger te worden’, waarschuwt hij. © Guus Schoonewille Wim Saris, als directeur-generaal van de Dienst Justitiële Inrichtingen de hoogste ambtenaar in het gevangeniswezen. Het cellentekort ‘dreigt erger te worden’, waarschuwt hij. Topambtenaar: bajesklant vaker overdag naar werk om cellentekort aan te pakken Het tekort aan cellen is zo groot dat duizenden veroordeelden nu vrij rondlopen. Er is simpelweg geen plek. De kabinetsplannen om hier iets aan te doen zijn op de lange termijn onvoldoende, waarschuwt de hoogste ambtenaar die over onze gevangenissen gaat. Tobias den Hartog Parlementair verslaggever 22 september 2026, 05:00 Maak ons je Google-favoriet Tijdens het interview spreidt Wim Saris, de directeur-generaal van de Dienst Justitiële Inrichtingen, een paar keer zijn armen. Het is een ik-doe-wat-ik-kan-gebaar. Want dat is de positie waarin onze gevangenissen zich bevinden. Jarenlang sloten kabinetten gevangenissen: 6100 cellen verdwenen, 26 bajessen werden gesloten. En nu is er een nijpend cellentekort. 2648 veroordeelden wachten op een plek, nog eens 3149 gevangenen werden twee weken voor het einde van hun straf al vrijgelaten. „We zaten in een code-zwartsituatie”, zegt Saris. „Maar het dreigt erger te worden. Hoe moet ik dat gaan noemen? Gitzwart? Ik moet op zoek naar superlatieven.” Het probleem is dat, naast het cellentekort, ook een aantal gevangenissen aan renovatie toe is. En dan gaan de komende jaren ook nog veel gevangenisbewaarders met pensioen. Saris luidt de noodklok, juist nu: donderdag debatteert de Tweede Kamer over gevangenissen. Een ongewone stap als ambtenaar, maar hij ziet geen keuze. U deed dat ook al 2024, in 2025, en nu via de Stand van de Uitvoering, een stand van zaken in de gevangenissen. Blijkbaar luistert de politiek niet naar u? „Ik zit lang genoeg in dit vak om te weten dat het niet is: ‘u vraagt, wij draaien’. Ik ben de zoveelste in de rij. De Belastingdienst, het COA; alle uitvoeringsinstanties kloppen aan bij het kabinet. Dus ik denk dat ik wel word gehoord, maar het is niet voldoende.” Dat is een understatement. U zei: we hebben 900 miljoen euro nodig. U kreeg 150 miljoen. „Dus dan weet iedereen ook: dan is het probleem niet verholpen. Het zit ramvol in gevangenissen en dat duurt nu al een paar jaar. Ik heb nu elke week wel een inspectiedienst aan de lijn die meldt dat ik mij ergens niet aan houd.” Staatssecretaris Claudia van Bruggen zei dat het geldtekort ‘dwingt anders na te denken over straffen’. Ofwel: u moet niet klagen? Lachend: „Nou, ik heb maar besloten niet meer al te nadrukkelijk om geld te vragen, maar om te kijken vanuit de praktijk. Zeggen wat er concreet gebeurt als we te weinig doen en zeggen wat we nu móéten doen. Daarom is mijn oproep aan de Tweede Kamer: omarm het actieplan van de staatssecretaris.” Dat actieplan geeft meer gedetineerden dan nu in de laatste fase van hun straf de kans om overdag te werken buiten de gevangenis. Ook worden extra plekken geopend. Zo wordt de gevangenis in Almere heropend, net als een jeugdinrichting. En er worden renovaties uitgevoerd. Daarnaast worden vaker ‘sobere detentieregimes’ ingezet, bijvoorbeeld door minder dagprogramma’s aan te bieden, om op de inzet van personeel te besparen. Saris: „Maar dit is geen cafetariamodel. Kies je één ding uit, maar schuif je de rest opzij, dan vergroot je het probleem. We moeten de druk structureel verminderen, we houden het niet langer vol.” „Nee, met deze plannen zijn we er niet. Ik houd niet van het woord, maar we zitten in een permanente crisis. We dachten eerder dat we in 2031 zo’n 800 plekken tekort zouden hebben, maar het blijkt om ruim het dubbele te gaan: 1700 plaatsen. Met het Actieplan kunnen we dat terugbrengen naar 454. Daarom zeg ik nu: halve keuzes maken brengt ons verder weg van de oplossing.” „We werken op korte termijn ke