Uit protest producten bestellen uit illegale nederzettingen, heeft dat gevolgen?

Twee flessen wijn als politiek protest: voormalig SGP-Kamerlid Roelof Bisschop wilde duidelijk maken dat hij niets moet hebben van het Nederlandse handelsverbod op producten uit illegale Israëlische nederzettingen. Nu melden activisten zijn aankoop bij de FIOD. Maar of hij daadwerkelijk de regels heeft overtreden, staat niet vast. Daarvoor is vooral één vraag belangrijk: waar komt die wijn precies vandaan?

Bisschop vertelde bij de christelijke televisiezender Family7 dat hij de flessen bewust kocht op de dag nadat het verbod was ingegaan. Hij was het fundamenteel oneens met het kabinetsbesluit en wilde met zijn aankoop protesteren. De flessen verschenen ook op zijn X-account. Activisten van BDS, de internationale beweging voor boycot, desinvesteringen en sancties, zagen in zijn uitspraken aanleiding voor een melding bij de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst. De maatregel die Nederland op 22 september invoerde, gaat namelijk verder dan alleen een importverbod. Ook kopen, verkopen, tussenhandel en het omzeilen van de regels vallen eronder.

Toch bewijst de aankoop op zichzelf nog geen overtreding. De wijn komt van Teperberg, een Israëlisch wijnhuis met wijngaarden op de bezette Westelijke Jordaanoever. Daarom staat het bedrijf op een VN-lijst van ondernemingen die in nederzettingen actief zijn. Alleen: volgens Teperberg worden juist deze wijnen gemaakt in Shfelat Yehuda, buiten bezet gebied. Satellietbeelden laten zien dat daar inderdaad wijngaarden liggen, maar daarmee is de precieze herkomst van Bisschops flessen nog niet vastgesteld. Zelf zegt hij niet te weten waar zijn Teperberg Vision exact vandaan komt. Dat een producent ook in nederzettingen werkt, maakt dus nog niet duidelijk of deze aankoop onder het verbod valt.

Die onduidelijkheid raakt meteen aan het grotere probleem: hoe controleer je de herkomst? Douane, Openbaar Ministerie en FIOD waarschuwden vooraf al dat dit in de praktijk moeilijk is. Bij wijn is vaak nog meer informatie beschikbaar dan bij dadels, citrusvruchten of olijfolie. Voor extra duidelijkheid kan informatie uit Israël nodig zijn, terwijl dat land zich fel tegen de Nederlandse maatregel verzet. Minister van Buitenlandse Zaken Sa’ar kondigde zondag aan dat Nederlandse diplomaten in Ramallah vanwege het verbod binnen zeven dagen moesten vertrekken.

Ook de controles hebben grenzen. De douane controleert goederen van buiten Europa op basis van risico’s en steekproeven; voor controle van iedere vlucht en reiziger ontbreekt personeel. Via andere EU-landen kunnen producten uit nederzettingen bovendien alsnog Nederland bereiken. De NOS vond bijvoorbeeld wijn uit de Golanhoogten bij een webshop die Nederlands oogde, maar in Duitsland gevestigd was. Daar geldt deze boycot niet. De FIOD loopt ondertussen niet zelf supermarkten langs om etiketten te checken, maar doet strafrechtelijk onderzoek naar aanleiding van signalen en meldingen.

Of de melding over Bisschop tot vervolging leidt, is daarmee nog open. Het ministerie van Buitenlandse Zaken vond het een week na invoering te vroeg om iets over binnengekomen meldingen te zeggen. Binnen een jaar volgt een evaluatie. Bij een veroordeling zijn een taakstraf, geldboete of maximaal zes jaar gevangenisstraf mogelijk. Voor deze zaak blijft de herkomst van de twee flessen dus doorslaggevend.