Waarom dure energie de economie nu nauwelijks raakt en wanneer dat kan veranderen

© Caspar Huurdeman Waarom dure energie de economie nu nauwelijks raakt en wanneer dat kan veranderen De dure benzine en hoge gasprijzen leiden dagelijks tot chagrijn, maar de economische gevolgen van de dure energie vallen tot nu toe mee. Wanneer gaat de dure brandstof echt pijn doen? We vroegen het aan experts. Peet Vogels Economieverslaggever 10 september 2026, 15:00 Maak ons je Google-favoriet De prijs voor benzine en diesel breekt record na record aan de pomp. En het einde van die reeks lijkt nog niet in zicht. Deskundigen voorspellen al een prijs van 3 euro per liter voor Euro 95, als de oorlog tussen Iran en de VS doorgaat. Gezien recente beschietingen over en weer lijkt een oplossing van het conflict niet in zicht. Dat betekent dat olie schaars en duur blijft. Toch is de invloed van de dure energie – ook gas is flink aan de prijs – gering voor de economie. De inflatie loopt niet uit de hand, de economie blijft goed doorgroeien en de werkloosheid blijft laag. De koopkracht neemt zelfs toe, omdat de lonen harder stijgen dan de inflatie. De grote vraag: blijft dit zo? Dat hoge energieprijzen verwoestend kunnen werken hebben oudere lezers aan den lijve meegemaakt. Ze zullen zich de oliecrises uit de jaren 70 nog goed herinneren. In 1973 werd Nederland door de Arabische olielanden gestraft vanwege onze steun aan Israël. De olietoevoer werd afgeknepen en de olieprijs spoot omhoog van 3 naar ruim 5 dollar per vat. Het jaar daarna ging de prijs naar ruim 11 dollar per vat. Dat betekende een flinke dreun voor de economie, die in 1979 nog eens overtroffen werd bij de tweede oliecrisis: de olieprijs steeg toen van 12 naar 33 dollar per vat. Dat zorgde voor een torenhoge inflatie, stagnerende groei en massawerkloosheid. Het kabinet-Van Agt besloot de lonen en uitkeringen te verlagen om de crisis het hoofd te bieden. Nu zijn de gevolgen veel milder. Dat heeft verschillende oorzaken. „De economie is veel minder afhankelijk van energie, dus ook van olie en gas’’, zegt Machiel Mulder, hoogleraar Energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Per verdiende euro is nu minder dan de helft aan energie nodig dan in de jaren 70 van de vorige eeuw. „Dat geldt ook voor transport. Er worden bijvoorbeeld meer elektrische auto’s verkocht.’’ Er wordt meer elektriciteit met windmolens en zonnepanelen opgewekt, iets waar we in de jaren 70 nog elektriciteitscentrales op aardolie voor gebruikten. Auto’s zijn ook een stuk zuiniger geworden en bedrijven hebben hun energieverbruik verminderd. Huizen zijn beter geïsoleerd. Door de hoge brandstofprijzen kiezen steeds meer mensen voor een elektrische auto. © AutoWeek Aanpassen lukte niet Tijdens de oliecrises vlogen de olieprijzen met een enorme vaart omhoog. Dat maakte het voor bedrijven en huishoudens moeilijk om zich aan te passen aan de nieuwe prijzen. Iets soortgelijks deed zich in 2022 voor met de gasprijs. „Die ging heel snel met een factor tien omhoog tot meer dan 200 euro’’, aldus Mulder. Energierekeningen van huishoudens gingen met vele honderden euro’s per maand omhoog en de overheid moest met steunmaatregelen komen om de ergste klappen te verzachten. ,,In 2022-2023 was er zelfs sprake van een milde recessie’’, zegt Bert Colijn, hoofdeconoom Nederland bij ING. ,,Maar daar merkten we weinig van omdat de werkgelegenheid hoog bleef en het aantal faillissementen beperkt.’’ Of duurdere energie pijn doet, hangt dus meer van de snelheid van de prijsverhoging af dan van de prijsverhoging zelf. Als energieprijzen geleidelijk stijgen, kunnen huishoudens en bedrijven hun gedrag daarop aanpassen en minder energie gebruiken. Mulder wijst erop dat de energieprijzen wel hoog zijn, maar dat gas nu lang niet zo duur is als in 2022. Nog een opvallend verschil met 2022 of de oliecrises is dat de hogere energiekosten nu nauwelijks lijken te worden doorberekend. ,,De kerninflatie, dus zonder de energie- en voedselprijzen, is al lang stabiel op 2,4 procent’’, ziet Colijn. Dat duidt erop dat d