We kunnen wél wat doen om dementie te voorkomen: aanpassing leefgewoonten kan grote impact hebben

Eenzaamheid vergroot de kans op het krijgen van dementie. © Getty ImagesEenzaamheid vergroot de kans op het krijgen van dementie. We kunnen wél wat doen om dementie te voorkomen: aanpassing leefgewoonten kan grote impact hebben Dementie is iets wat ons overkomt, zo denken we. Maar dat beeld klopt niet, blijkt uit Nederlands onderzoek. Wie zorgt voor een sociaal actief en gezond leven, heeft veel betere papieren om de ziekte niet te krijgen. Jorina Haspels Nieuwsverslaggever 25 september 2026, 06:00 Maak ons je Google-favoriet In het onderzoek berekent onderzoeker Tessa van Baal (Universiteit Maastricht/Alzheimer Centrum Limburg) hoeveel gevallen van dementie we potentieel zouden kunnen voorkomen als zeven ongezonde leefgewoonten of moeilijke leefomstandigheden in Nederland zouden verdwijnen. Dementie zou in Nederland dan ruim dertig procent minder voorkomen. Het gaat om eenzaamheid, depressie, overmatig drankgebruik, roken, ernstig overgewicht, lage opleiding en weinig bewegen. De bevindingen van Van Baal zijn zo belangrijk dat ze zijn gepubliceerd in het gerenommeerde wetenschappelijk tijdschrift The Lancet eClinicalMedicine. Natuurlijk maakt de onderzoeker zelf ook de kanttekening: het is een illusie om te denken dat je ervoor kunt zorgen dat niemand in Nederland meer rookt of eenzaam is en dat daardoor het aantal mensen met dementie sterk daalt. „Maar in Nederland gaan we er nogal eens van uit dat dementie hoort bij het ouder worden”, zegt Van Baal. „Maar er is juist best veel dat we nog kunnen doen. Het beleid in Nederland zou zich daar ook veel meer op moeten richten, om te voorkomen dat we bijvoorbeeld te maken krijgen met depressie of ernstig overgewicht.” Met op de eerste plaats, volgens het onderzoek van Van Baal, het voorkomen van eenzaamheid. De onderzoeker baseert zich op vier edities (2012-2022) van de Gezondheidsmonitor van de GGD, GHOR Nederland, het RIVM en het CBS. In de data van deze honderdduizenden Nederlanders zag ze de invloed van eenzaamheid door de jaren heen toenemen, terwijl de rol van roken en alcohol daalde. Van die dertig procent hebben we tien procent al te pakken wanneer we alle eenzaamheid zouden weten uit te roeien „Van die dertig procent die we zouden kunnen voorkomen als we alle zeven factoren uitsluiten, hebben we tien procent al te pakken wanneer we alle eenzaamheid zouden weten uit te roeien. Het is echt heel belangrijk dat we veel meer inzetten op het voorkomen van eenzaamheid.” In Limburg is Alzheimer Centrum Limburg al bezig met een campagne die er op gericht is om eenzaamheid te voorkomen. Deze cijfers zijn een nieuwe impuls hiervoor. ‘Zolang er geen medicijn is dat dementie geneest, is het voorkomen dat we het krijgen de beste optie die er is’, zo staat er op de campagnewebsite te lezen. Niet roken, niet drinken, meer bewegen zijn een paar simpele adviezen die worden gegeven, net als andere mensen opzoeken voor een potje klaverjassen, lid worden van een leesclub of vrijwilligerswerk doen. „Dat kan je op individueel niveau doen. De overheid zou veel meer kunnen inzetten op het creëren van veilige en groene wijken, met plekken waar we elkaar kunnen ontmoeten voor een praatje en waar de supermarkt dichterbij is dan een fastfoodketen. Dan pak je een hoop van die risicofactoren aan. Het zet aan tot meer bewegen, gezonder eten en op het voorkomen van sociale isolatie”, zegt Van Baal. In het onderzoek ontdekte Van Baal nog een zorgwekkend gegeven: mensen met een laag inkomen en eerstegeneratiemigranten hebben veel meer te maken met risicofactoren. Bij hen spelen de leefstijl en leefomstandigheden een veel grotere rol bij het krijgen van dementie dan bij de hoogste inkomensgroepen en personen met een Nederlandse achtergrond. „De regering zou zich hier echt op moeten focussen. Het gaat er uiteindelijk om iedereen gelijke kansen te geven om het gedrag te veranderen.” Op dit moment leven er in Nederland 320.000 mensen met dementie. Als er niets gebeurt zal in 2040 volgens Alzhe